Υπάρχουν σύμβολα που δημιουργούνται αθόρυβα μέσα στον χρόνο, φωλιάζουν στη φαντασία και, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, αποκαλύπτουν τη δύναμή τους. Για τον οίκο Cartier, αυτό το σύμβολο είχε βλέμμα δυνατό, κίνηση ρευστή και ψυχή ανυπότακτη. Ήταν ο πάνθηρας. Panthère de Cartier.

Διαβάστε επίσης: Από πόσο κοντά έχετε δει ένα βασιλικό κόσμημα με την υπογραφή Cartier;

Πολύ πριν γίνει έμβλημα πολυτέλειας, ο πάνθηρας κατοικούσε στους μύθους και στους φόβους των ανθρώπων: ιερό ζώο των Μάγια, φύλακας του κάτω κόσμου, προσωποποίηση της νύχτας και της δύναμης. Στις αρχές του 20ού αιώνα, το αιλουροειδές αυτό επανεμφανίστηκε, αυτή τη φορά στα σαλόνια της ευρωπαϊκής υψηλής κοινωνίας και κυρίως στη φαντασία μιας γυναίκας που έμελλε να αλλάξει την ιστορία του κοσμήματος.

Διαβάστε επίσης: Ο οίκος Cartier συναντά την ελληνική μυθολογία στη Ρώμη

Διαφημιστική εικόνα από το αρχείο του Cartier.

Η γυναίκα πίσω από τον μύθο: Jeanne Toussaint

Η Jeanne Toussaint, γεννημένη στο Βέλγιο, ήταν μια φιγούρα λεπτεπίλεπτη και επικίνδυνα οξυδερκής. Σύγχρονη της Coco Chanel, η Toussaint είχε παρόμοιο φανταχτερό αλλά μοντέρνο στιλ: συνδύαζε τουρμπάν, μακριά μαργαριτάρια και βραδινές μεταξωτές πιτζάμες ή κινέζικο κοστούμι, γεγονός που της χάρισε επαίνους από τους καλλιτεχνικούς κύκλους του Παρισιού. Το διαμέρισμά της στο Παρίσι, διακοσμημένο με μοτίβα από δέρμα λεοπάρδαλης, ήταν αντικείμενο συζήτησης στους κοσμικούς κύκλους της γαλλικής πρωτεύουσας.

Η Jeanne Toussaint.

Ο θρύλος λέει ότι η έμπνευσή της προήλθε έπειτα από ένα σαφάρι στην Αφρική, όπου αντίκρισε έναν πάνθηρα, μια εμμονή που της χάρισε και το παρατσούκλι «La Panthère». Το παρατσούκλι της δεν ήταν τυχαίο: συνδύαζε χάρη, ανεξαρτησία και μια ευφυΐα.

Και κάπως έτσι γεννήθηκε η έμπνευση για τη διάσημη γραμμή κοσμημάτων του Cartier. Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, στάθηκε στο πλευρό του Louis Cartier και, το 1933, ανέλαβε τη δημιουργική διεύθυνση του οίκου, σε ένα εργαστήριο γεμάτο άνδρες, στην καρδιά της Rue de la Paix. Εκεί, έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης αισθητικής του Cartier.

«Ήταν αυτή η μικροσκοπική γυναίκα που επανάστασε την τέχνη του κοσμήματος», έγραψε ο Cecil Beaton. «Σε εκείνη οφείλουμε τα πιο ευέλικτα, ζωντανά κοσμήματα: φίδια, λεοπαρδάλεις, τίγρεις». Και πράγματι, η φύση, άγρια, απρόβλεπτη, αισθησιακή, έγινε το νέο λεξιλόγιο της πολυτέλειας.

Το 1914, στην 13 Rue de la Paix στο Παρίσι, το στιλιστικό λίκνο του Cartier, ο πάνθηρας έκανε την πρώτη του εμφάνιση σε ένα ρολόι διακοσμημένο με όνυχα και διαμάντια. Οι πολύτιμοι λίθοι συμβόλιζαν τον θηλυκό χαρακτήρα και την avant-garde γοητεία του πάνθηρα, ενώ η λάμψη των διαμαντιών παρέπεμπε στο γυαλιστερό τρίχωμά του.

Την ίδια χρονιά, το αιλουροειδές εμφανίστηκε και σε πρόσκληση έκθεσης κοσμημάτων, την οποία ο Cartier ανέθεσε στον καλλιτέχνη George Barbier. Εκεί, ο πάνθηρας απεικονιζόταν στα πόδια μιας κομψά ντυμένης γυναίκας. Αργότερα, υπό την καθοδήγηση της Jeanne Toussaint ο πάνθηρας απέκτησε γλυπτική, τρισδιάστατη μορφή. Το κίτρινο χρυσό και το μαύρο σμάλτο έγιναν το χαρακτηριστικό του, προσδίδοντας βάθος και ένταση στη μορφή του.

Η καρφίτσα που δημιουργήθηκε για τη Δούκισσα του Windsor, Wallis Simpson, το 1948, η πρώτη τρισδιάστατη αναπαράσταση του πάνθηρα.

Από επικίνδυνη γοητεία σε βασιλικό κόσμημα

Το πρώτο σχέδιο της Toussaint με τον πάνθηρα ήταν το 1917, ως δώρο: μια κασετίνα για τσιγάρα, διακοσμημένη με έναν πάνθηρα που αναπαυόταν ανάμεσα σε κυπαρίσσια. Εκείνη την εποχή, τα άγρια αιλουροειδή ήταν σύμβολα επικίνδυνης γοητείας. Η μαρκησία Luisa Casati περιέφερε τα τσιτάχ της στους δρόμους της Βενετίας με διακοσμημένα λουριά, ενώ η Josephine Baker εμφανιζόταν στο Παρίσι με το δικό της τσιτάχ, τη Chiquita, προκαλώντας δέος και τρόμο στο κοινό.

Κολιέ Panthère de Cartier από λευκό χρυσό με όνυχα, διακοσμημένο με τέσσερα σμαράγδια και 1.478 διαμάντια brilliant cut (συνολικού βάρους 10,53 καρατίων).

Το 1948, υπό την καθοδήγηση της Toussaint, ο πάνθηρας μετατράπηκε οριστικά σε υπογραφή του Cartier. Η θρυλική καρφίτσα που δημιουργήθηκε για τον Δούκα του Windsor, ως δώρο στη Wallis Simpson, απεικόνιζε έναν χρυσό πάνθηρα με μαύρες εμαγιέ κηλίδες, καθισμένο πάνω σε ένα σμαράγδι 116 καρατίων, ένα κόσμημα που έμελλε να γίνει ένα από τα πιο εμβληματικά του 20ού αιώνα. Έναν χρόνο αργότερα, ακολούθησε μια εκδοχή με ζαφείρια και διαμάντια, την οποία η Δούκισσα φορούσε στη μέση της.

Η Δούκισσα γοητεύτηκε τόσο από το μοτίβο, ώστε απέκτησε περισσότερα από έξι ακόμη κοσμήματα με πάνθηρα. Το πιο διάσημο ήταν μια καρφίτσα με pavé διαμάντια και ζαφείρια, τοποθετημένη πάνω σε ένα καμποσόν ζαφείρι 152,35 καρατίων. Στη συλλογή της ανήκε επίσης ένα εντυπωσιακό βραχιόλι πάνθηρα από όνυχα και διαμάντια, το οποίο αργότερα πωλήθηκε σε δημοπρασία έναντι άνω των 7 εκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτό εδραιώθηκε στη μόδα και υιοθετήθηκε από προσωπικότητες όπως η κληρονόμος Barbara Hutton και η πριγκίπισσα Nina Aga Khan, του οποίου ο σύζυγος διέταξε ολόκληρη συλλογή κοσμημάτων με τον πάνθηρα. Η γαλλική κυβέρνηση απέτισε φόρο τιμής στην επίδραση της Toussaint στην κοσμηματοποιία και στο μοντέρνο σχέδιο, απονέμοντάς της το 1955 τον Μεγάλο Σταυρό της Λεγεώνας της Τιμής.

Δαχτυλίδι Panthère de Cartier από κίτρινο χρυσό με μαύρη λάκα, χρυσόλιθο και όνυχα.

Ο πάνθηρας ως διαχρονικό έμβλημα του Cartier

Από τότε, ο πάνθηρας του Cartier μεταμορφώθηκε αμέτρητες φορές: σε ρολόγια, βραχιόλια, δαχτυλίδια, τσάντες. Η αναπαράσταση του σώματός του αποτελεί άθλο τεχνικής δεξιοτεχνίας. Στα εργαστήρια υψηλής κοσμηματοποιίας, κάθε κηλίδα από όνυχα και κάθε επιφάνεια διαμαντιού τοποθετείται πέτρα–πέτρα. Ένας πλήρως αρθρωτός πάνθηρας μπορεί να απαιτήσει πάνω από έναν χρόνο εργασίας, με τα πετράδια να δημιουργούν ένα “τρίχωμα” που παίζει με το φως και τη σκιά.

Η σύγχρονη κορύφωση αυτού του μύθου είναι το κολιέ Panthère Reflexio: δύο αντικριστοί πάνθηρες, παγωμένοι σε μια στιγμή έντασης, πλαισιώνουν μια πράσινη τουρμαλίνη 74,10 καρατίων και μια σταγόνα κοραλλιού 14,91 καρατίων.

Κολιέ Panthère Reflexio του Cartier, Courtesy of Cartier

Και όμως, ο πάνθηρας δεν έμεινε κλεισμένος στις προθήκες της υψηλής κοσμηματοποιίας. Το 1983, με την κυκλοφορία του ρολογιού Panthère de Cartier, το μοτίβο έγινε καθημερινό σύμβολο. Το 2005 παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το δαχτυλίδι Panthère de Cartier με ακάλυπτους κυνόδοντες, η πρώτη στιλιζαρισμένη, πολυεδρική εκδοχή του πάνθηρα. Έκτοτε, το δαχτυλίδι έγινε αγαπημένο αντικείμενο συλλεκτών και fashion insiders.

Όταν η Jeanne Toussaint αποσύρθηκε το 1970, είχε ήδη αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στον κόσμο της υψηλής κοσμηματοποιίας, μετατρέποντας τον πάνθηρα σε αιώνιο σύμβολο δύναμης, θηλυκότητας και εκλεπτυσμένης πολυτέλειας, άρρηκτα συνδεδεμένο με την κληρονομιά του Cartier. Σήμερα, όπως το κόκκινο κουτί του Cartier ή τα δαχτυλίδια Trinity, ο πάνθηρας παραμένει ένα έμβλημα ακαταμάχητο, μια παρουσία που, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, συνεχίζει να μας κοιτά στα μάτια.

Photo credit: Cartier

Video editing: Ανδρέας Κωστόπουλος