Πόσο μπορεί να κοστίζει ένα πλεκτό φτιαγμένο από κάλτσες; 117.000 ευρώ. Και πόσο αποτιμάται ένα προσωπικό αρχείο γεμάτο σχέδια, σημειώσεις, πατρόν, άσπρες ποδιές εργαστηρίου και καθημερινά αντικείμενα; Περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια ευρώ ύστερα από μία και μοναδική δημοπρασία.

Για όποιον δεν παρακολουθεί τη μόδα, όλα αυτά ακούγονται παράλογα. Και όμως, η ιστορική δημοπρασία του προσωπικού αρχείου του Martin Margiela στο Παρίσι δεν αφορούσε μόνο τους συλλέκτες. Είναι ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της εποχής μας, γιατί δείχνει πόσο έχει αλλάξει η έννοια της πολυτέλειας και, μαζί της, ο τρόπος που καταναλώνουμε.

Ο Βέλγος δημιουργός δεν έγινε διάσημος επειδή έντυσε σταρ ή επειδή δημιούργησε μια αυτοκρατορία που βασίστηκε στο πρόσωπο του. Σήμερα θεωρείται θρύλος ακριβώς επειδή έκανε το αντίθετο καθώς για τουλάχιστον είκοσι χρόνια αρνήθηκε να φωτογραφίζεται, δεν εμφανιζόταν στο φινάλε των επιδείξεων του, έδινε σπανίως συνεντεύξεις και προτιμούσε πάντοτε να αφήνει τα ρούχα να μιλούν για τον ίδιο.

Την εποχή που η μόδα αντιμετώπιζε τους σχεδιαστές σαν σταρ, εκείνος επέλεγε τη σιωπή. Λίγοι επηρέασαν τόσο βαθιά τη σύγχρονη μόδα καθώς πολύ πριν γίνουν μόδα η ανακύκλωση και η αποδόμηση, ο Μαρτίν Μαρζελά κατασκεύαζε ρούχα από παλιά αξεσουάρ, σπασμένα πιάτα, στρατιωτικές κάλτσες, μεταχειρισμένα δερμάτινα μπουφάν και αντικείμενα που οι περισσότεροι θεωρούσαν άχρηστα.

Ήταν εκείνος που επανέφερε το μεταχειρισμένο όταν η βιομηχανία της πολυτέλειας λάτρευε μόνο το άψογο και το καινούργιο, το ρούχο που φωνάζει, γυαλίζει, σχεδιάστηκε για να εντυπωσιάσει. Και κάπως έτσι στην πρόσφατη δημοπρασία στο Παρίσι εκτός από τα εμβληματικά ρούχα, πουλήθηκαν και πρόχειρα σκίτσα με την υπογραφή του, δείγματα, προσωπικές σημειώσεις, ακόμη και αντικείμενα που χρησιμοποιούσε στο εργαστήριο του.

Σήμερα η μεγαλύτερη πολυτέλεια είναι η ιστορία. Η κληρονομιά. Η αυθεντικότητα. Η ραφή. Η απόδειξη ότι ένα αντικείμενο πέρασε από τα χέρια κάποιου που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Γι’ αυτό μια λευκή ποδιά εργαστηρίου μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία από ένα καινούργιο φόρεμα πρετ-α-πορτέ που θα βγει σε πολλαπλά αντίγραφα.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι ιστορικοί οίκοι επενδύουν πλέον υπέρογκα ποσά για να διατηρήσουν και να αναδείξουν τα αρχεία τους, ιδρύουν μουσεία, οργανώνουν εκθέσεις και μετατρέπουν το παρελθόν τους σε προϊόν. Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει εικόνες μέσα σε δευτερόλεπτα και όπου η ψηφιακή αναπαραγωγή έχει μηδενικό κόστος, η αξία μετακινείται στο μοναδικό, στο αντικείμενο που δεν μπορεί να αντιγραφεί, σε ένα ζευγάρι μπότες με την τεχνοτροπία του γκράφιτι.

Η ειρωνεία είναι πως ο σχεδιαστής που αφιέρωσε την καριέρα του αμφισβητώντας την καταναλωτική διάσταση της πολυτέλειας γίνεται σήμερα πρωταγωνιστής σε μία από τις πιο πολυσυζητημένες δημοπρασίες στη σύγχρονη ιστορία της μόδας.

Ο Martin Margiela, ένας από τους πιο επιδραστικούς εν ζωή σχεδιαστές, κατέληξε να δημοπρατεί το προσωπικό του αρχείο, στα 69 του χρόνια, ακόμη κι αν έχει αποσυρθεί, προτιμά να ασχολείται με την τέχνη και να βλέπει το brand του να εξελίσσεται χωρίς να εμπλέκεται ο ίδιος.

Πρόσφατα είχε έρθει και στην Αθήνα για το στήσιμο της έκθεσης με έργα τέχνης με την υπογραφή του στη γκαλερί Bernier/Eliades. Αποχώρησε από τη μόδα το 2009 και άλλαξε τον τρόπο που οι άνθρωποι σκέφτονται τα ρούχα. Θα πρέπει να είναι ευτυχής, εμπνέοντας ακόμη αμέτρητους σχεδιαστές, όπως ο Raf Simons και η Phoebe Philo. Θεωρείται ο εφευρέτης της αποδόμησης και των ξεφτισμένων στριφωμάτων. Το 2018, εμφανίστηκε ως ο καλλιτεχνικός διευθυντής σε μια αναδρομική έκθεση για το έργο του στο Palais Galliera στο Παρίσι, και το 2020, στο ντοκιμαντέρ «Martin Margiela: In His Own Words» τον ακούσαμε ως αφηγητή, είδαμε τα χέρια του αλλά ούτε για μια στιγμή το πρόσωπο του.

Και στην πρόσφατη δημοπρασία στη γενέτειρα του το Παρίσι, με σχεδόν 200 κομμάτια από το προσωπικό του αρχείο, ξαναθυμηθήκαμε τη δεκαετία του ’80, το πέρασμα του από τον Hermès, μια ζωντανή αυτοβιογραφία από την Maurice Auction, σε συνεργασία με την Kerry Taylor Auctions, με ρούχα και αξεσουάρ που αντιμετωπίζονται ως πολιτιστικά και ιστορικά αντικείμενα.

Δεν έχει παιδιά, οπότε αυτός είναι ένας τρόπος να διαχειριστεί την κληρονομιά του, λένε όσοι τον γνωρίζουν καλύτερα. Επίσης, έχει πολύ καλή μνήμη και θυμάται κάθε λεπτομέρεια από οτιδήποτε έχει κάνει από οποιαδήποτε περίοδο.

Το δημοφιλέστερο αντικείμενο με την υπογραφή του σήμερα; Οι μπότες Tabi με γκράφιτι από το 1991. «Σκέφτηκα γυμνά πόδια και ψηλά τακούνια. Θυμήθηκα ξαφνικά τους εργάτες του δρόμου που έβλεπα στην Ιαπωνία. Φορούσαν εντυπωσιακές στολές και μαλακές μπότες Tabi. Ενθουσιάστηκα με την ιδέα να τις κατασκευάσω σε δέρμα με ψηλά, βαριά, κυλινδρικά τακούνια. Κανείς δεν τις συμπαθούσε, αλλά συνέχισα να τις παρουσιάζω σεζόν με τη σεζόν», είχε γράψει τότε.

Το ζευγάρι τελικά πουλήθηκε για το αστρονομικό ποσό των 364.000 ευρώ, καθιστώντας το επίσημα το πιο ακριβό κομμάτι Margiela στην ιστορία. Δεκαεπτά χρόνια μετά την αποχώρηση του από τη σκηνή, ο Βέλγος σχεδιαστής αποδεικνύει ότι το χειροκρότημα είναι εκκωφαντικό όταν επιλέγεις να απουσιάζεις στο φινάλε.

Photo credits: Maison Margiela, Meurice Auctions