Το thefashionbible.gr φιλοξενεί τη σκηνοθέτιδα Δήμητρα Δερμιτζάκη, η οποία μιλάει για την έμπνευσή της από φιλοσοφικές και ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Louis Althusser, και τη σύνδεση αυτών με το σύγχρονο ελληνικό θέατρο. Στο παρακάτω κείμενο, εξετάζει πώς η προσωπική ζωή και η τραγωδία του Αλτουσέρ συνδέονται με το έργο «Οι Βελόνες της Νεραντζιάς» του Παναγιώτη Καλυβίτη, που αγγίζει υπαρξιακά και ηθικά ερωτήματα σχετικά με το καλό, το κακό και τη φύση της ανθρώπινης πράξης. Μέσα από τη συζήτηση, αναδεικνύεται η σημασία των ιδιοτήτων έναντι των ονομάτων και η σχέση τέχνης, κοινωνίας και προσωπικής τραγωδίας.

“Την ύπαρξη, την δράση και το έργο του Louis Althusser την πληροφορήθηκα καθυστερημένα παρά το γεγονός ότι οι πρώτες μου σπουδές ήταν στην Φιλοσοφία. Ο Althusser υπήρξε Γάλλος διανοητής, μαρξιστής, φιλόσοφος. Γεννήθηκε στην Αλγερία και μετακόμισε στην Μασσαλία σε νεαρή ηλικία. Πίστευε βαθιά στην ρωμαιοκαθολική εκκλησία γεγονός που θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο αν δεν ήταν μαρξιστής φιλόσοφος και αν δεν συνέβαινε και αυτό το περιστατικό που σημάδεψε την ζωή του με τρόπο καθοριστικό.

Σε ηλικία εξήντα δύο ετών στραγγάλισε την σύζυγό του και έρωτα της ζωής του ενώ της έκανε μασάζ στο λαιμό, στο διαμέρισμα τους στην Σορβόνη. Ο ίδιος περιγράφει στην αυτοβιογραφία του με τίτλο: «το μέλλον διαρκεί πολύ», πως ενώ έκανε μασάζ στο λαιμό της, ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι η γλώσσα της προεξείχε λίγο από το πλάι και πως ενώ δεν είχε δει ποτέ στην ζωή του κανέναν άνθρωπο στραγγαλισμένο, εκείνη έμοιαζε να έχει αυτή την εικόνα. Πανικοβλημένος έτρεξε στον εσωτερικό γιατρό της Σορβόνης μέσα στη νύχτα και ο ίδιος επιβεβαίωσε τον θάνατο της συζύγου του. Η γαλλική δικαιοσύνη έκρινε πως ο φόνος έγινε σε μια στιγμή «απουσίας συνείδησης» καθώς ο δράστης έπασχε από μανιοκατάθλιψη και έτσι ο Αλτουσέρ δεν καταδικάστηκε σε φυλάκιση αλλά πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του σε ψυχιατρικά ιδρύματα.

Ένας άνθρωπος που υπήρξε εμπνευστής των ιδεών του Μάη του 68. Ένα ρηξικέλευθο πνεύμα, νοσεί με έναν τρόπο και αυτή του η ασθένεια και αυτή του η πράξη αποτελούν κοινωνικό και πολιτικό γεγονός σε τέτοιο βαθμό που ο ίδιος γράφει 470 σελίδες περίπου για να μιλήσει για αυτό. Τι σχέση έχει ένα νέο ελληνικό θεατρικό έργο που διαδραματίζεται το πρώτο μέρος του μέσα στην περίοδο της πανδημίας και το δεύτερο μέρος του το 2039 με τον Αλτουσέρ;

Ο Παναγιώτης Καλυβίτης έχει σε έναν βαθμό εμπνευστεί από το γεγονός που τερμάτισε την ζωή της συζύγου του Αλτουσέρ και σημάδεψε την δική του. «Οι Βελόνες της νεραντζιάς» αγγίζουν ζητήματα ακανθώδη. Είναι αποκομμένες οι ανθρώπινες πράξεις; Χρονικά ή υπαρξιακά; Υπάρχει στα αλήθεια ευκαιρία μέσα στον όλεθρο; Για ποιον; Ότι είσαι είσαι για πάντα; Έτσι είναι; Αυτό δεν αλλάζει; Δεν σε ρωτάει;   

Λέει κάποια στιγμή στο έργο ένας ήρωας που ο συγγραφέας τον ονόμασε: ο «Γέρος». Λέει λοιπόν: «Το κακό διαπερνάει τους τοίχους όπως η μπόχα. Έρχεται και σε βρίσκει στην σειρά. Όπως κάθεσαι στην σειρά σου και περιμένεις. Δεν ήθελα να κάτσω να περιμένω». Είναι το καλό και το κακό εκεί έξω; Είναι απόλυτα σχήματα από τα οποία ξεφεύγουμε ατομικά;

Ένα θέμα όμως που πραγματεύεται έμμεσα και προσωπικά με ενδιαφέρει πολύ, είναι το γεγονός ότι όλοι οι ήρωες δεν έχουν ονόματα αλλά ιδιότητες. Είναι ο «ΓΕΡΟΣ», η «ΚΟΡΗ», ο «ΓΙΑΤΡΟΣ», όπως ακριβώς συνέβη και στην « σύζυγο του Louis Althusser». Έμεινε γνωστή για την ιδιότητα της αυτή. Παρά το γεγονός ότι εκείνη είχε όνομα. Ονομαζόταν Hélène Rytmann.”

Βραβείο Καλύτερου Θεατρικού Έργου

Το βραβευμένο με το Βραβείο Καλύτερου Θεατρικού Έργου 2020 κείμενο του Παναγιώτη Καλυβίτη, «Οι Βελόνες της νεραντζιάς», παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη σκηνή από τη Micrographia, σε σκηνοθεσία Δήμητρας Δερμιτζάκη, στο ΠΛΥΦΑ (Αίθουσα 7Α), από τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026.

Έξι χρόνια μετά το ξέσπασμα της πανδημίας και το συλλογικό βίωμα του εγκλεισμού, ένα έργο που γεννήθηκε μέσα σε εκείνη τη συνθήκη επιστρέφει για να φωτίσει όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ δυνατά. Ένα βραβευμένο θεατρικό κείμενο, επίκαιρο όσο ποτέ, επιχειρεί να ανασυνθέσει τον κοινωνικό ιστό μέσα από φωνές που μοιάζουν απομονωμένες, αλλά παραμένουν επικίνδυνα αλληλένδετες.

Τι κάνει ένας άνθρωπος όταν έρχεται ξαφνικά πολύ κοντά στον θάνατο; Τι συμβαίνει όταν μια ολόκληρη κοινωνία βρίσκεται στην ίδια συνθήκη;

Στις «Βελόνες της νεραντζιάς», ένας νεαρός γιατρός φορά ασφυξιογόνα μάσκα και σκέφτεται: «Απόλυτη απομόνωση, άρα απόλυτη προστασία». Το έργο αμφισβητεί αυτή τη βεβαιότητα, θέτοντας το ερώτημα: πόση προστασία κρύβει η απομόνωση και πόσο κίνδυνο;

Οι ήρωες του έργου κινούνται μέσα σε μια πόλη παράλληλων μονολόγων. Φωνές που δεν συναντιούνται, σχέσεις που δεν ολοκληρώνονται, άνθρωποι που δυσκολεύονται να συνδεθούν, την ώρα που γύρω τους ο κόσμος καταρρέει. Φτάνουμε μέχρι το μακρινό 2039, σε μια νέα πανδημία, αυτή τη φορά εσωτερική. Μια πανδημία του κακού που δεν έρχεται απ’ έξω, αλλά φωλιάζει όλο και πιο βαθιά μέσα μας.
Σε αυτό το χρονικό άλμα, οι «Βελόνες της νεραντζιάς» μετατρέπονται σε ένα έργο προφητικό, που μιλά για την ανάγκη σύνδεσης, για την ευθύνη του ατόμου και για την επικίνδυνη ευκολία με την οποία, ακόμα και στον όλεθρο, κάποιοι βλέπουν ευκαιρίες προσωπικής ή επαγγελματικής ανέλιξης.

*Η παράσταση «οι βελόνες της νεραντζιάς» του Παναγιώτη Καλυβίτη σε Καλλιτεχνική Διεύθυνση και Σκηνοθεσία της Δήμητρας Δερμιτζάκη παίζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων.

Παίζουν αλφαβητικά: Άγγελος Αλαφογιάννης, Χρυσή Βιδαλάκη, Adrian Frieling, Κορίνα Θεοδωρίδου, Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης, Αγγελική Μπεβεράτου, Θωμάς Σιέκας.

Φωτογραφίες: Μαρίλη Ζάρκου