Είναι ο κατεξοχήν εξερευνητής του τυχαίου. Η τύχη είναι η δύναμη πάνω στην οποία ο Αμερικανός συγγραφέας εξυφαίνει το μυθιστορηματικό του σύμπαν. Στην ουσία, όλα του τα βιβλία περιστρέφονται γύρω από την απρογραμμάτιστη εισβολή του αγνώστου στη ζωή ενός ανθρώπου και την σταδιακή ανατροπή μιας προδιαγεγραμμένης πορείας από το απρόσμενο. «Το τυχαίο σκοντάφτει πάνω μας καθημερινά και ορίζει τις ζωές μας, ζωές που μπορεί να στερηθούμε ανά πάσα στιγμή- χωρίς κανένα λόγο. Η σκληρή γεωμετρία και η αλλοτρίωση της ζωής στη μεγάλη πόλη μάς αφήνουν μετέωρους, έρμαια μιας παράλογης δύναμης που μας ορίζει χωρίς να την ορίζουμε. Απ’ την άλλη, η επιστήμη και η λογική δεν μας δίνουν πάντα τα κλειδιά για να κατανοήσουμε το μυστήριο» σημειώνει χαρακτηριστικά.

Διαβάστε ακόμα: Αγκάθα Κρίστη: Σιωπηλός μάρτυρας

Μεταφυσικές αναζητήσεις με πλοκή «φιλμ νουάρ»

Ο λόγος για τον Αμερικανό συγγραφέα Πολ Όστερ (1947-2024) ο οποίος κατάφερε με το έργο το κάτι εντελώς διαφορετικό: συνδυάζει απαράμιλλα τις μεταφυσικές αναζητήσεις με μία πλοκή «φιλμ νουάρ». Χρησιμοποιεί, δηλαδή, την αστυνομική ιστορία για να αναδείξει υπαρξιακά θέματα και ερωτήσεις γύρω από την ταυτότητα, δημιουργώντας έτσι το δικό του στιλ γραφής.

Οι ιστορίες του, πάντως, μπορεί να θυμίζουν μυθοπλασία μυστηρίου, αλλά δεν είναι απλές, αστυνομικές ιστορίες. Και αυτό γιατί ο Όστερ με το να εστιάζει στο ρόλο των συμπτώσεων και των τυχαίων γεγονότων στη ζωή, δημιουργεί χαρακτήρες οι οποίοι βρίσκονται συχνά αναγκασμένοι να δουλέψουν για κάποιο μεγαλύτερο σχέδιο κάποιου αγνώστου, ένα σχέδιο που δεν μπορούν επακριβώς να καταλάβουν.

«Γυάλινη πόλη»

Η πρώτη σπουδαία συγγραφική επιτυχία του Πολ Όστερ ήταν το τριμερές μυθιστόρημά του «Η τριλογία της Νέας Υόρκης» – έργο γραμμένο στα 1987 που παραμένει η βαθύτερη και πιο ολοκληρωμένη του σύνθεση. Με αυτές τις τρεις ιστορίες, που έχουν τους τίτλους «Γυάλινη Πόλη», «Φαντάσματα» και «Το Κλειδωμένο Δωμάτιο», ο Πολ Όστερ δημιούργησε ένα έργο που θεωρείται σήμερα κλασικό. Στη «Γυάλινη πόλη» ο πρωταγωνιστής Ντάνιελ Κουίν ζει στη Νέα Υόρκη, είναι συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων και αρκετά περιθωριακός τύπος. Δε διστάζει, κάτω από περίεργες συνθήκες, να υποδυθεί τον ιδιωτικό αστυνομικό και να αναλάβει την προστασία του νεαρού Πίτερ Στίλμαν από τον «τρελό» πατέρα του. Όμως αυτή η φαινομενικά εύκολη υπόθεση, ξεφεύγει σιγά σιγά από τον έλεγχό του, παράξενες καταστάσεις συμβαίνουν, τα πράγματα παύουν να είναι αυτό που δείχνουν και ο Κουίν χάνει όχι μόνο την επαφή του με την πραγματικότητα αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό.

«Φαντάσματα» & «Κλειδωμένο Δωμάτιο»

Στα «Φαντάσματα», ο ιδιωτικός αστυνομικός Μπλου, πληρώνεται για να παρακολουθήσει κάποιον που λέγεται Μπλακ και σε λίγο, χωρίς σχεδόν να το καταλάβει, βρίσκεται μπλεγμένος σ’ ένα περίπλοκο παιχνίδι όπου το καθετί έχει πολλαπλές όψεις και τίποτα δεν είναι αυτό που δείχνει. Χαμένος σ’ έναν κόσμο αντικατοπτρισμών, ο Μπλου, από κυνηγός γίνεται κυνηγημένος και τελικά πέφτει θύμα δυνάμεων που δεν μπορεί να ελέγξει.

Τέλος, στο «Το Κλειδωμένο Δωμάτιο» ο αφηγητής λέγεται Όστερ, και μια μέρα παίρνει μια επιστολή από κάποια Σόφη Φάνσοου που τον πληροφορεί ότι είναι η σύζυγος ενός παιδικού του φίλου και ότι ο τελευταίος έχει εξαφανιστεί. Ο Φάνσοου είναι συγγραφέας. Προτού εξαφανιστεί, άφησε παραγγελία ο παλιός του φίλος Όστερ να αναλάβει τη φροντίδα της έκδοσης των βιβλίων που είχε γράψει. Και, πράγματι, η επιθυμία του εκτελείται και τα βιβλία εκδίδονται. Στο μεταξύ, ο Όστερ ερωτεύεται τη Σόφη που έχει ένα παιδί με τον Φάνσοου, σύντομα ζουν μαζί, και αποκτούν μάλιστα και ένα παιδί. Ο Φάνσοου προφανώς έχει πεθάνει, τα βιβλία του όμως γνωρίζουν τεράστια επιτυχία και αυτό που θα υπέθετε κανείς είναι πως εφεξής η Σόφη Φάνσοου και ο Όστερ θα ζούσαν μια ήρεμη, άνετη και ευτυχισμένη ζωή. Όλα, ωστόσο, ανατρέπονται τη μέρα που ο Φάνσοου ζητεί να συναντηθεί με τον Όστερ. Δεν γίνεται να αποκαλυφθεί τι ειπώθηκε στη συνάντησή τους στη Βοστώνη, αλλά η περιγραφή της θα μείνει ανεξίτηλη στη μνήμη του αναγνώστη.

Πέρα από τη γοητεία του ύφους του, η έλξη που ασκεί ο Αμερικανός συγγραφέας στο αναγνωστικό κοινό οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην υπερεπεξεργασμένη του πλοκή και στο σασπένς, το οποίο ξέρει να ενεργοποιεί δεξιοτεχνικά. Μία πλοκή η οποία περιστρέφεται γύρω από τον εκμηδενισμό της ταυτότητας στη σύγχρονη μητρόπολη, την απώλεια του εαυτού και την μάταιη αναζήτηση νοήματος.

Διαβάστε ακόμα: Francis – Scott Fitzgerald: Χειμωνιάτικα όνειρα 

Ένα εξαίρετο graphic novel για ενήλικες

Η παρούσα έκδοση, αποδίδει αυτό το σύνθετο έργο σε μορφή graphic novel: Ο διάσημος Αμερικανός καρτουνίστας Paul Karasik, ιθύνων νους πίσω από τις διασκευές των τριών βιβλίων του Πολ Όστερ σε αυτήν την εκδοχή, είναι εκείνος που υπογράφει την καλλιτεχνική επιμέλεια αυτού του φιλόδοξου εγχειρήματος. Τη «Γυάλινη πόλη» την εικονογράφησε ο βραβευμένος δημιουργός κόμικς David Mazzucchelli, τα «Φαντάσματα» τα εικονογράφησε ο Lorenzo Mattotti, ενώ το «Κλειδωμένο δωμάτιο» το διασκεύασε και το εικονογράφησε ο ίδιος ο Karasik. Το αποτέλεσμα, είναι αυτό το τρίπτυχο εικονογράφημα με ασπρόμαυρα σχέδια, που σέβεται το έργο του Αμερικανού συγγραφέα, αποτυπώνοντας -εν προκειμένω- την νουάρ ατμόσφαιρα και αισθητική του.

Κάποτε ο Πολ Όστερ είχε ισχυρισθεί -εύστοχα- για τα έργα του ότι εκπορεύονται «από έναν βαθύ μηδενισμό, από το γεγονός της ίδιας μας της θνητότητας». Αυτή, όμως, είναι η μισή αλήθεια. Ο ζόφος δεν είναι η αποκλειστική διάσταση της πεζογραφίας του. Και αυτό γιατί μέσα από αυτήν και την παραδοξότητα της καθημερινότητας των ηρώων του και των ακατανόητων δυσχερειών που αντιμετωπίζουν, κατορθώνει και κάτι ακόμα σημαντικό- με έναν τρόπο θαυμαστό: Να εκφράσει –όσο ελάχιστοι- την ομορφιά και την υπέρτατη ευτυχία τού να αισθάνεται κανείς ζωντανός και να ξεφεύγει, έστω πρόσκαιρα, από το πεπρωμένο των ανθρώπων…

Μετάφραση: Ιωάννα Ηλιάδη & Μαρία Ξυλούρη
Σελίδες: 400
Εκδόσεις: Μεταίχμιο

Creative: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη