Μετάφραση: Σάντυ Παπαϊωάννου
Εκδόσεις: Gutenberg
Σελίδες: 12

Τα έργα του είναι γεμάτα με εγκλήματα, απάτες, μυστήριο, έρωτες, προδοσίες, οικογενειακές συνωμοσίες και ψυχολογικές εντάσεις. Και, αναμφίβολα, υπήρξε εξαρχής ο δεξιοτέχνης των ανατροπών, του σασπένς, των αναπάντεχων λύσεων, ενώ διέθετε πάντοτε σε περίσσεια την ικανότητα να κινεί τους χαρακτήρες του -με εξαιρετική μαεστρία- ανάμεσα σε εκπληκτικά γεγονότα και απρόβλεπτες εξελίξεις. Μάλιστα, αυτό ακριβώς είναι που δίνει στους ήρωές του τη ζωντάνια που έχουν οι ανομολόγητες σκέψεις, τα εξεγερμένα πάθη και τα καλά κρυμμένα μυστικά. Ο λόγος για τον Ουίλκι Κόλινς (1824- 1889), τον «πατέρα του αγγλικού μυθιστορήματος μυστηρίου», αλλά και τον σπουδαίο εικονογράφο του ανθρώπινου ασυνειδήτου, που θα δημιουργούσε κλασικά αριστουργήματα.

Η γυναίκα με τα άσπρα

Κατασκοπεία, μυστικές οργανώσεις, θρίλερ, ίντριγκες, συγκίνηση και ερωτικά πάθη, με φόντο τη βικτωριανή εποχή συναποτελούν και την πρώτη ύλη της εμβληματικής «Γυναίκας με τα άσπρα» (1860), με τον συγγραφέα να συνθέτει ένα παζλ γεγονότων που προκαλούν κλιμακούμενη αγωνία -από κεφάλαιο σε κεφάλαιο- για το τι θα γίνει παρακάτω. Όσο για τη γυναίκα του τίτλου είναι η Ανν Κάθερικ, μια αινιγματική φιγούρα ντυμένη πάντα στα άσπρα η οποία είναι κλεισμένη στο ψυχιατρείο από έναν λόρδο, τον Πέρσιβαλ Γκλάϊντ, εξαιτίας ενός μυστικού που γνωρίζει και μπορεί να του καταστρέψει τη ζωή. Η γυναίκα με τα άσπρα, όμως, παρ’ ότι καθορίζει την πορεία του μυθιστορήματος απέχει από το να είναι και η πρωταγωνίστρια της ιστορίας: Ένας νεαρός ζωγράφος, ο Γουόλτερ Χάρτραϊτ ερωτεύεται την πλούσια ορφανή Λώρα Φέρλι, όταν αποδέχεται τη θέση του δασκάλου ζωγραφικής στην κατοικία της.

Η πανέμορφη Λώρα ζει σε ένα πύργο κάπου στον Αγγλικό Βορρά μαζί με την ετεροθαλή αδερφή της Μάριαν Χάλκομπ υπό την προστασία ενός αδιάφορου θείου. Κάποια στιγμή ο Γουόλτερ βλέπει σε μια βόλτα του στο χωριό την γυναίκα με τα άσπρα και προς μεγάλη του έκπληξη διαπιστώνει ότι μοιάζει με την Λώρα σαν δυο σταγόνες νερό. Και ακόμη, η πανέμορφη Λώρα έχει υποσχεθεί να παντρευτεί τον… λορδο Πέρσιβαλ Γκλάϊντ παρά τον έρωτα της για τον Γουόλτερ. Η καταιγιστική πλοκή που ακολουθεί, θα φέρει τον αναγνώστη από έκπληξη σε έκπληξη, με τον κάθε πρωταγωνιστή να ακολουθήσει τη δική του μοιραία διαδρομή.

Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα που ανήκει στη συγκινησιακή λογοτεχνία, ένα ευρείας απήχησης παρακλάδι της βικτοριανής μυθιστοριογραφίας, που συνδύαζε τις συγκινήσεις της μεσαιωνικής μυθοπλασίας με τον ψυχολογικό ρεαλισμό της σύγχρονης θεματογραφίας. Κάπως έτσι, ο Κόλινς και οι μιμητές του κατάφεραν να εκσυγχρονίσουν τη φρίκη του μεσαιωνικού μυθιστορήματος. Δεν είναι τυχαίο το σχόλιο του Χένρυ Τζέημς: «Στον Κόλινς πρέπει να πιστωθεί η εισαγωγή στη μυθιστοριογραφία των πλέον απίστευτων μυστηρίων, αυτών που καραδοκούν έξω από τις πόρτες μας». Και πράγματι, ο Ουίλκι Κόλινς κατάφερνε -με απαράμιλλη αφηγηματική δεινότητα- να καθιστά αληθοφανές και πειστικό το πιο παράξενο, ανοίκειο και -κάποιες φορές- εξωφρενικό.

Φεγγαρόπετρα

Όπως, για παράδειγμα, συνέβη με τη «Φεγγαρόπετρα» (1868) η οποία έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα ευφυέστερα αστυνομικά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Δεν είναι μόνο επιδέξια γραμμένη: Ο Κόλινς υφαίνει τον ιστό της ίντριγκας με μια τεχνική αξεπέραστη. Και όλα αυτά, αφήνοντας του χαρακτήρες του να αφηγούνται τα διαδοχικά επεισόδια της πλοκής: Η μέθοδος αυτή, που επιτρέπει τη δραματική και συχνά σατιρική αντιπαράθεση διαφόρων απόψεων, είναι εμπνευσμένη από τα επιστολικά μυθιστορήματα του 18ου αιώνα, με την ίδια ιστορία να μην ποικίλει ως προς τα γεγονότα, αλλά ως προς την ερμηνεία τους. Η υπόθεση της «Φεγγαρόπετρας» αφορά στην κλοπή ενός ανεκτίμητης αξίας διαμαντιού, το οποίο αρχικά ήταν το κόσμημα μιας ινδουιστικής θεότητας και μέσα από μία σειρά από λεηλασίες θα επανεμφανιστεί στο 19ο αιώνα ως γαμήλιο δώρο, το οποίο και πάλι θα κλαπεί. Η ιστορία της καταραμένης φεγγαρόπετρας που καταστρέφει μυστηριωδώς όποιον την υφαρπάζει, έμελλε να αποτελέσει όχι μόνο ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά και ένα έργο αναφοράς για την περίτεχνη πεζογραφία της μυθοπλαστικής παράδοσης της Δύσης.

Σκανδάλισε τα ήθη της εποχής του

Αυτό ισχύει και με ένα ακόμη μνημειώδες έργο του συγγραφέα, το «Αρμαντέιλ», ένα κολοσσιαίων διαστάσεων μυθιστόρημα, ένα αξεπέραστο έπος του σκότους που συνδυάζει υποδειγματικά την εντυπωσιακή περιπλοκότητα με μια θαυμαστή διαύγεια: Ολέθριοι έρωτες, δίψα για πλούτο, άνθρωποι σε κρίση ταυτότητας, εκρηκτικές αντιπαλότητες, οικογενειακά μυστικά και -πάνω απ’ όλα- η δολοφονική φαντασία μιας πανούργας γυναίκας συνθέτουν το παζλ αυτού του αριστοτεχνικά σκηνοθετημένου μυθιστορήματος που σκανδάλισε τα ήθη της εποχής του.

Εδώ ο Κόλινς σκιαγραφεί μια γυναίκα που μοιάζει εντυπωσιακά σύγχρονη για την εποχή της. Δεν αποτελεί απλώς μια μαριονέτα, έρμαιο των κοινωνικών και ηθικών περιορισμών, αλλά μια σύνθετη προσωπικότητα, με επιθυμίες, φιλοδοξίες, αντιφάσεις και σκοτεινές πλευρές. Η ηρωίδα του είναι ικανή τόσο για το καλό όσο και για το κακό, γεγονός που την καθιστά απρόβλεπτη και σαγηνευτική.

Παράλληλα, ο συγγραφέας αξιοποιεί την πλοκή για να αναδείξει τις εύθραυστες ισορροπίες ανάμεσα στην ταυτότητα, την επιθυμία και την κοινωνική εικόνα. Οι ήρωές του δεν είναι μονοδιάστατοι: πίσω από τις πράξεις και τα λόγια τους κρύβονται φόβοι, παρορμήσεις και μυστικά που συχνά αγνοούν ακόμη και οι ίδιοι. Έτσι, το έργο υπερβαίνει τα όρια ενός συναρπαστικού αφηγήματος μυστηρίου και εξελίσσεται σε μια διεισδυτική μελέτη της ανθρώπινης φύσης, όπου η αλήθεια παραμένει εύθραυστη, η ταυτότητα αβέβαιη και οι προθέσεις διαρκώς μεταβαλλόμενες στις πιο σκοτεινές παρορμήσεις τους.

Άλλωστε, αυτή είναι και η μέγιστη συνεισφορά του συγκεκριμένου μυθιστορήματος: Ο Ουίλκι Κόλινς, τέσσερις δεκαετίες πριν από τη διατύπωση της θεωρίας του ασυνειδήτου από τον Φρόιντ, κινούσε τους ήρωές του σαν να διέθεταν δύο πτυχές: μία φανερή και μία κρυφή. Και ήταν αυτή η κρυφή πλευρά που πρακτικά τους οδηγούσε στις πιο δυσεξήγητες, απρόσμενες -και παράξενα γοητευτικές- επιλογές τους…