Ο Ron Howard αφηγείται παραμύθια προτού καν μάθει να διαβάζει, αδιαφορεί για τις χρονολογίες και τη σοβαροφάνεια. Αποφάσισε να ανοίξει τα αρχεία του Ιδρύματος Αvedon για να δούμε τη μόδα, το σινεμά, την ομορφιά, την ζωή αλλιώς.

Είδαμε την Μarilyn Monroe. Αλλά όχι αυτή που ξέρουμε. Μια Marilyn κουρασμένη, χωρίς πανοπλία. Eίδαμε τον Charlie Chaplin στα βαθιά γεράματα του. Πορτρέτα με ηθοποιούς, μοντέλα, αληθινούς ανθρώπους που σε κοιτούν κατάματα λες και διαβάζουν την ψυχή σου. Και μετά, ξαφνικά, βρισκόμαστε στο Παρίσι του ’45. Στα ερείπια. Και στο Παρίσι της λάμψης, της αλήθειας, μαζί και της ματαιοδοξίας.

Ο Howard δεν χρειάζεται να πει πολλά. Η κάμερα του αγκαλιάζει την κάμερα του Avedon. Και τότε καταλαβαίνεις πως ο εμβληματικός φωτογράφος δεν έβγαζε ποτέ απλά “φωτογραφίες μόδας”. Ήταν σα να βρισκόταν σε αποστολή. Καταλάβαινε τον κόσμο μέσα από τον φακό. Και όταν οι διευθυντές και οι διευθύντριες των περιοδικών γκρίνιαζαν γιατί πήγαινε σε πολέμους αντί να σκηνοθετεί editorial μόδας, εκείνος αδιαφορούσε και συνέχιζε.

Όταν ο χρόνος σταματά

Υπάρχει μια στιγμή στην ταινία που νιώθεις ότι σταματάει ο χρόνος. Ο Richard Avedon ηχογραφούσε τις συνεδρίες του και ήταν κάτι που ο Howard ανακάλυψε στα αρχεία. Και ξαφνικά, ακούς τη φωνή του. Δεν φωτογραφίζει σύμβολα, τους εξηγεί. Τραβάει ανθρώπους, τους γδύνει, τους κάνει να δείχνουν αυτό που κρύβουν. Και εκεί συνειδητοποιείς πως το αγόρι από το Μπρονξ έγινε ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους μόδας διεθνώς, όχι επειδή ήξερε από ρούχα αλλά επειδή ήξερε από ψυχές.

Ο Ron Howard το λέει κάπου μέσα στην ταινία, χαμηλότονα, σχεδόν σαν να το σκέφτεται φωναχτά: «Χρησιμοποιούσε τη δουλειά του για να ικανοποιήσει τη δική του περιέργεια». Και εκεί είναι όλο το μυστικό. Δεν ήθελε την επιτυχία. Ήθελε να καταλάβει.

Back to the future

Βγαίνοντας από την προβολή, το κοινό συνειδητοποίησε ότι δεν είχε παρακολουθήσει απλά ένα ντοκιμαντέρ. Είχε δει ένα αληθινό φιλμ. Με αρχή, μέση και τέλος. Με δράμα, με ήρωες, με μια σκοτεινή στιγμή όταν οι κριτικοί τον λιντσάρουν, όταν η αντοχή του δοκιμάζεται. Και με ένα τέλος που σε αφήνει να αναρωτιέσαι: “Θα υπάρχουν άραγε φωτογράφοι στο μέλλον;”.

Και όμως, ο Avedon ζει. Όχι μόνο στα αρχεία. Αλλά σε κάθε κάδρο που προσπαθεί να πει την αλήθεια, σε κάθε εικόνα που αρνείται να είναι απλά ωραία.

Για εκατό λεπτά δεν αναπνέεις. Αν είσαι προετοιμασμένος να παρακολουθήσεις ένα οδοιπορικό στον 20ό αιώνα. Ο Ron Howard δεν επιδιώκει να δείξει μόνο ωραίες εικόνες, διάσημες, εμβληματικές. Σκάβει πιο βαθιά. Και ο Χάουαρντ το λέει καθαρά: «δημιουργική αντοχή». Δεν είναι η λάμψη, δεν είναι οι διάσημοι πελάτες. Είναι εκείνος ο τύπος που, ενώ όλοι τον ήθελαν για τα glossy εξώφυλλα, εκείνος το έσκαγε στο Βιετνάμ. Πήγαινε στα ερείπια του Παρισιού, στα κινήματα των πολιτικών δικαιωμάτων, και οι κριτικοί τον διέλυαν. Το περιοδικό του δεν το ήθελε. Ο μάνατζερ του σίγουρα όχι. Αλλά εκείνος; Συνέχιζε. Χρησιμοποιούσε τη φήμη του για να δει τον κόσμο.

Αυτό που μένει δεν είναι μόνο οι πόζες. Τραβούσε τον εσωτερικό εαυτό. Ακόμα και στη διαφήμιση, ακόμα και στα ασπρόμαυρα πορτρέτα για τα περιοδικά, εκείνος έβγαζε από μέσα κάτι που κανείς δεν ήξερε ότι είχε.

Διαβάστε ακόμη: Paolo Roversi. Ο φωτογράφος που μετέτρεψε τις Polaroid σε έργα τέχνης

Το «Avedon» δεν προσπαθεί να σε πείσει ότι ήταν ο καλύτερος. Σου δείχνει ότι δεν είχε άλλη επιλογή. Δεν μπορούσε να μην αποτυπώσει τα πάντα. Κι όταν τελειώσει η ταινία, σε πιάνει μια παράξενη νοσταλγία για μια εποχή που οι φωτογραφίες είχαν βάρος, που η εικόνα περνούσε μέσα από το φίλτρο ενός καλλιτέχνη για να αποκτήσει ψυχή.

Από παγκόσμιους ηγέτες μέχρι αναγνωρίσιμες μορφές της ποπ κουλτούρας και διεθνή σούπερ μοντέλα, η επιρροή του Ρίτσαρντ Άβεντον αποτελεί πρότυπο για τον κόσμο μας, που καθοδηγείται από την εικόνα. Οι φωτογραφίες του δεν απλώς αντανακλούσαν τον πολιτισμό, αλλά τον διαμόρφωναν. Η ζωή και η κληρονομιά ενός καλλιτέχνη που χρησιμοποίησε τη φωτογραφία για να ανακαλύψει εκ νέου τον κόσμο γύρω του. Γιατί ακόμη και η πιο εμβληματική εικόνα αφηγείται μόνο τη μισή ιστορία.

Διαβάστε ακόμη: Annie Leibovitz: Women | Η φωτογράφος των εμβληματικών γυναικών

Photo credits: Ron Howard, Avedon Foundation