Μια ανεκπλήρωτη επιθυμία έγινε η σφραγίδα της. Δεκάδες μέτρα υφάσματος σμιλευόντουσαν σε λίγα μόλις εκατοστά, μεταμορφώνοντας το σώμα σε ζωντανό μάρμαρο. Το Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών του Βερολίνου φιλοξενεί μέχρι τις 11 Οκτωβρίου 2026 την έκθεση με τον ευφάνταστο τίτλο “Many Shades of Grès” – 25 έργα τέχνης της θρυλικής Γαλλίδας δημιουργού, σε μία από τις μεγαλύτερες συλλογές εκτός Παρισιού, δίπλα σε έργα φοιτητών που ξαναδιαβάζουν την κληρονομιά της.

Η Ελλάδα στην αφήγηση της Grès

Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για τις πτυχώσεις της Madame Grès χωρίς να ανατρέξει στην αρχαία Ελλάδα. Τα διάσημα πλισέ φορέματα της, που έφταναν μέχρι το πάτωμα, δεν ήταν τυχαία. Η Grès παρατηρούσε τα αρχαιοελληνικά γλυπτά τις θεότητες και τις μούσες, τους χιτώνες και τα πέπλα και τα μετέφραζε σε ύφασμα. Και φορέματα με κίνηση.

Στην έκθεση του Βερολίνου θα δούμε τα σχέδια της δίπλα σε αντικείμενα από την Antikensammlung, τη Συλλογή Γλυπτών και την Πινακοθήκη των Κρατικών Μουσείων του Βερολίνου. Μια αρχαία ελληνική θεά δίπλα σε ένα φόρεμα της Grès. Και δεν υπάρχει διάκριση. Το μάτι ταξιδεύει από το μάρμαρο στο ύφασμα και πίσω, για να κρίνουμε ποιο από τα δύο είναι πιο ζωντανό.

Η ίδια η Grès είχε πει κάποτε: «Σχεδιάζω πάνω στο μοντέλο, όχι πάνω στο τραπέζι. Το ψαλίδι μου είναι το πιο σημαντικό εργαλείο μου». Αυτή η φράση αποκαλύπτει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης που παραπέμπει κατευθείαν σε έναν αρχαίο Έλληνα γλύπτη. Όλες οι αποχρώσεις του μπεζ, του γκρι, του λευκού, της Gres.

Το πλισέ ως αρχιτεκτονική

Οι πτυχώσεις της Grès είναι διακοσμητικές και δομικές μαζί. Η ίδια η λέξη «πλισέ» προέρχεται από την αρχαία ελληνική πτύσσειν, όπως δίπλωμα ή αναδίπλωση. Αλλά η Grès το πήγε ακόμα πιο πέρα για να μετατρέψει την πτυχή σε φέρουσα δομή.

Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα απλό ρούχο αλλά μια κιονοστοιχία που αγκαλιάζει το σώμα. Ραβδώσεις ενός αρχαίου κίονα, μαλακωμένες από την κίνηση. Δεν είναι τυχαίο πως η έκθεση αφιερώνει ολόκληρη ενότητα στον όγκο. Εκεί εκτίθενται για πρώτη φορά ρούχα της Grès, όπως παλτό, κάπες, φαρδιά παντελόνια που αποκαλύπτουν πώς η σχεδιάστρια χειριζόταν την κοπή και τις τεχνικές πτύχωσης. Οι φοιτητές του Πανεπιστημίου Εφαρμοσμένων Επιστημών του Βερολίνου πήραν αυτές τις τεχνικές και τις μετέφρασαν σε πλεκτά, λειτουργικά υφάσματα και digital fashion.

Ένας φοιτητής, ο Simon Kettling, σχεδίασε ένα υπερμεγέθες τζάκετ από νάιλον. Ξεκίνησε ως απλό αθλητικό μπουφάν. Κατέληξε ως ντραπέ πανωφόρι. Η αρχαία τεχνική, βγαλμένη από τους αρχαιοελληνικούς χιτώνες, ταξίδεψε στο μέλλον μέσω ενός υλικού που η Grès δεν είχε καν δει.

Ένα παιχνίδι Ανατολής

Μια άλλη ενότητα της έκθεσης ασχολείται με τη στρώση υφασμάτων και τη διαφάνεια. Η Madame Grès επέλεγε λεπτά υφάσματα: μουσελίνα και κρεπ ντε σιν. Δεν ήταν τυχαίο. Μέσα από τη στρώση, το σώμα φαίνεται και κρύβεται ταυτόχρονα, όπως οι αρχαίοι χιτώνες που άφηναν τον αέρα να περάσει ανάμεσα στις πτυχές.

Στην Ελλάδα, το φως είναι πάντα παρόν. Το ελληνικό φως φωτίζει τα ρούχα της που αλλάζουν ανάλογα με την ώρα. Μια πτυχή που το πρωί είναι σκιά, το απόγευμα γίνεται φως. Οι αναλαμπές και οι σκιές δίνουν ζωή.

Γυναίκες που φόρεσαν την αρχαιότητα

Η Madame Grès έντυσε τις πιο φωτογενείς γυναίκες του 20ού αιώνα. Την Grace Kelly, την Greta Garbo, την Marlene Dietrich, την Jacqueline Kennedy-Οnassis. Και όλες αυτές οι γυναίκες, όταν φορούσαν Grès, δεν ήταν απλά καλοντυμένες. Ήταν αρχαίες θεότητες που περπατούσαν στο σήμερα.

Η Γκρέις Κέλι, πριν γίνει πριγκίπισσα του Μονακό, επέλεξε Grès. Η Γκάρμπο, με την αινιγματική της παρουσία, βρήκε στις πτυχώσεις της Grès το αρχιτεκτονικό πλαίσιο που χρειαζόταν. Η Ντίτριχ, που ήξερε από δραματικές εμφανίσεις, ένιωσε ότι το ύφασμα της Grès συνόδευε την κίνηση της αντί να την περιορίζει.

Μια έκθεση που σπάει τα καλούπια

Το πιο τολμηρό στοιχείο της έκθεσης; Μια φοιτήτρια ξαναδημιούργησε ένα φόρεμα της Grès στο νούμερο 48. Αυτό που η ίδια η σχεδιάστρια θα θεωρούσε “μεγάλο”. Δεν είναι απλά μια τεχνική άσκηση αλλά μια πολιτική πράξη. Για δεκαετίες, η υψηλή ραπτική υπηρέτησε ένα συγκεκριμένο ιδανικό ομορφιάς, λεπτό, ψηλό, σχεδόν ασώματο. Η Madame Grès δεν ξέφυγε εντελώς από αυτό. Αλλά η φοιτήτρια του Βερολίνου το αμφισβητεί. Ένα φόρεμα-γλυπτό μπορεί να ντύσει κάθε σώμα. Ιστορίες με πτυχώσεις στο φως.

Γιατί έχει σημασία σήμερα;

Η Madame Grès πέθανε το 1993 και το αρχείο της δημοπρατήθηκε. Για χρόνια, το έργο της κινδύνευε να σκορπιστεί και να ξεχαστεί. Το Μουσείο του Βερολίνου απέκτησε 25 δημιουργίες από Ελβετούς συλλέκτες, οι οποίοι είχαν μαζέψει 1.500 αντικείμενα, ανάμεσα τους, κρινολίνα, φορέματα, αλλά και θησαυρούς των Schiaparelli, Chanel, Balenciaga.

Όλα τους διαχρονικά. Διαχρονικά, γιατί οι πτυχώσεις δεν γερνούν. Η έκθεση «Many Shades of Grès» δεν είναι μόνο για τους λάτρεις της μόδας αλλά και για όσους αγαπούν την Ελλάδα, για όσους θυμούνται ότι οι πτυχώσεις των αρχαίων ενδυμάτων ήταν η πρώτη γλώσσα μορφής που δίδαξε στη Δύση τι σημαίνει ομορφιά.

Και αν δεν προλάβετε να πάτε στο Βερολίνο μέχρι τις 11 Οκτωβρίου, μην ανησυχείτε. Οι πτυχώσεις της Grès, όπως και της Ελλάδας, έχουν τον τρόπο να επιστρέφουν πάντα.

Photo credits: Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών του Βερολίνου