Ένα κουμπί μπορεί να είναι απλώς ένα κουμπί, μπορεί όμως να είναι και το στοιχείο που μετακινεί ένα σακάκι από το συνηθισμένο στο αναγνωρίσιμο, από το εμπορικό στο συλλεκτικό, από την απλή κατασκευή στην couture. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ιστορικοί οίκοι αντιμετώπισαν διαχρονικά τα κουμπιά ως μέρος της σχεδιαστικής τους γλώσσας. Η Coco Chanel τα έκανε φορείς των δικών της συμβόλων, με καμέλιες, λιοντάρια και τα περίφημα διπλό C, ενώ η Elsa Schiaparelli τα απελευθέρωσε από τη συμβατική τους λειτουργία, μετατρέποντας τα σε μικρά γλυπτά και συνεργαζόμενη με καλλιτέχνες όπως ο Alberto Giacometti και ο Jean Schlumberger. Στη μόδα, όπου η υπογραφή ενός οίκου πρέπει να αναγνωρίζεται ακόμη και όταν το λογότυπο απουσιάζει, ένα τέτοιο αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει σαν κρυφή υπογραφή.

Η ιστορία του κουμπιού είναι πολύ παλαιότερη από τη σύγχρονη μόδα. Τα πρώτα παραδείγματα χρονολογούνται περίπου στο 2000 π.Χ., στην κοιλάδα του Ινδού, και είχαν κυρίως διακοσμητικό χαρακτήρα. Η χρήση του ως πρακτικού κουμπώματος καθιερώθηκε πολύ αργότερα, κατά τον Μεσαίωνα, και από τη στιγμή που το κουμπί απέκτησε λειτουργικό ρόλο άρχισε να γίνεται και κοινωνικό σύμβολο. Στις αυλές της Ευρώπης, τα πολύτιμα κουμπιά από χρυσό, ασήμι και πέτρες δεν ήταν απλώς εξαρτήματα ενός ενδύματος αλλά ένας τρόπος να δηλωθούν πλούτος, θέση και πρόσβαση σε τεχνίτες και υλικά που δεν ήταν διαθέσιμα στους πολλούς.

Αυτό που έχει ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι η μόδα εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό, απλώς με διαφορετικό λεξιλόγιο. Ένα σακάκι μπορεί να είναι εξαιρετικά αυστηρό και να αποκτά χαρακτήρα από τα κουμπιά του, ένα παλτό μπορεί να στηρίζεται σχεδόν ολόκληρο στη σωστή επιλογή ενός μεταλλικού συμβόλου, μια ζακέτα μπορεί να αλλάξει εντελώς ύφος ανάλογα με το αν θα φορέσει μικρά φίνα κουμπιά, υπερμεγέθη κοσμήματα ή κάτι απολύτως διακριτικό.

Γι’ αυτό και τα κουμπιά έχουν αποκτήσει τη δική τους συλλεκτική αγορά, από τα ταπεινά vintage πλαστικά μέχρι τα χειροποίητα κεραμικά, τα ασημένια art nouveau και σπάνια κομμάτια και, στην κορυφή της αγοράς, τα κοσμήματα που σχεδιάστηκαν εξαρχής για couture δημιουργίες. Ορισμένα καταλήγουν να αποσπώνται από τα αρχικά τους ρούχα και να μετατρέπονται σε δαχτυλίδια, σκουλαρίκια ή κολιέ, αποκτώντας δεύτερη ζωή ως κοσμήματα.

Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα βρίσκονται και τα κουμπιά της Lucie Rie. Η σπουδαία κεραμίστρια άρχισε να τα κατασκευάζει τη δεκαετία του ’40, χρησιμοποιώντας τα ως πεδίο πειραματισμού με χρώματα και υαλώματα, πριν αυτά τα ίδια υλικά περάσουν στη γνωστή κεραμική της. Τα κουμπιά της σήμερα μπορούν να πωλούνται για εκατοντάδες λίρες, ενώ η αξία ορισμένων couture κουμπιών έχει αποσυνδεθεί πλήρως από την αρχική τους χρηστική λειτουργία.

Σε μια περίοδο που οι συλλογές συχνά σχεδιάζονται με γνώμονα την άμεση φωτογραφική αναγνωρισιμότητα, το κουμπί απαιτεί διαφορετικό τρόπο θέασης. Δεν διαβάζεται από απόσταση, δεν χρειάζεται να καλύψει ολόκληρο το στήθος ενός παλτού για να δηλώσει τον οίκο, ούτε να επαναλάβει ένα μονόγραμμα σε κάθε πιθανή επιφάνεια. Λειτουργεί σε μικρότερη κλίμακα και απευθύνεται περισσότερο σε εκείνον που φοράει ή αγγίζει το ρούχο παρά σε εκείνον που το βλέπει από απέναντι.

Και αυτό εξηγεί γιατί ένα παλιό Chanel σακάκι μπορεί να αναγνωρίζεται από τα κουμπιά του ακόμη και χωρίς την ετικέτα, όπως ένα Schiaparelli μπορεί να κουβαλά την αισθητική του οίκου μέσα από ένα σχεδόν σουρεαλιστικό αντικείμενο ραμμένο πάνω του. Η μόδα δεν βρίσκεται μόνο στη σιλουέτα, στο ύφασμα ή στην εικόνα που παράγει ένα ρούχο αλλά (και) στον τρόπο που έχει σχεδιαστεί το πιο μικρό του εξάρτημα.

Το κουμπί μπορεί να θεωρείται από πολλούς το πιο υποτιμημένο κομμάτι ενός ρούχου, ακριβώς επειδή βρίσκεται τόσο κοντά του ώστε να περνά απαρατήρητο. Όταν όμως είναι σωστά μελετημένο, μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την ανάγνωση ενός ενδύματος. Και όταν είναι πραγματικά ξεχωριστό, μπορεί να αποκτήσει τη δική του ιστορία, ακόμη και τη δική του αγορά, πολύ μετά το τέλος της ζωής του ρούχου για το οποίο σχεδιάστηκε. Κάντο όπως η Coco. Και η Elsa.