H Ιστορία της Τέχνης δεν είναι μόνο βαρετές αναλύσεις για χρώματα και φωτοσκιάσεις. Πολύ πριν το Instagram, οι πίνακες ζωγραφικής ήταν τα “posts” της ελίτ και κάθε ρούχο έκρυβε ένα προσεκτικά σχεδιασμένο μήνυμα. Ανακαλύψτε τα στιλιστικά μυστικά και τα σκάνδαλα που κρύβονται πίσω από τα πιο εμβληματικά outfits των μεγάλων ζωγράφων.

Διαβάστε ακόμη: Kate Middleton: Αιφνιδιαστική πρώτη εμφάνιση του 2026 σε νοσοκομείο

1. Το Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι, Johannes Vermeer

Johannes Vermeer, Public domain, via Wikimedia Commons

Πολλές εικασίες έχουν γίνει σχετικά με την ταυτότητα του κοριτσιού με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι στο διάσημο πίνακα του Vermeer. Ωστόσο, ακόμη κι αν ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε κάποιο μοντέλο, είναι απίθανο το έργο να αποδίδει πραγματική ομοιότητα. Με βάση τη μορφή του πίνακα, δεν πρόκειται για πορτρέτο αλλά για tronie, ένα είδος μελέτης χαρακτήρων και εκφράσεων, ιδιαίτερα δημοφιλές στη φλαμανδική μπαρόκ περίοδο.

Το πλισέ κίτρινο σακάκι της, φορεμένο πάνω από λευκό εσώρουχο, ήταν αρκετά συνηθισμένο για την εποχή του Vermeer. Αυτό που ξεχωρίζει είναι το μπλε και κίτρινο μαντίλι στο κεφάλι της. Πιθανότατα πρόκειται για αναφορά στην ανατολίτικη ενδυμασία, με σκοπό να δοθεί μια εξωτική χροιά στη μορφή.

Το μεγάλο μαργαριτάρι στο αυτί της είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της σύνθεσης. Την εποχή του Vermeer, τα μαργαριτάρια ήταν σπάνια και πανάκριβα, καθώς δεν είχε ακόμη ανακαλυφθεί η καλλιέργειά τους και προέρχονταν αποκλειστικά από φυσικές πηγές. Από τον 16ο αιώνα και μετά, λιγότερο εύπορες γυναίκες άρχισαν να φορούν ψεύτικα μαργαριτάρια από βαμμένο γυαλί. Τα μαργαριτάρια εμφανίζονται συχνά στους πίνακες του Vermeer, με άλλες εύπορες γυναίκες να φορούν σκουλαρίκια παρόμοιου μεγέθους.

2. Το Πορτρέτο των Αρνολφίνι, Jan van Eyck

Jan van Eyck, Public domain, via Wikimedia Commons

Το διάσημο πορτρέτο του Jan van Eyck εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες αναφορές μόδας στην Ιστορία της Τέχνης. Παρά τους αιώνες μελετών, οι ιστορικοί εξακολουθούν να μην κατανοούν πλήρως το νόημα και την πρόθεση του έργου. Σύμφωνα με ιστορικά αρχεία, η Giovanna Arnolfini είχε πεθάνει έναν χρόνο πριν την ολοκλήρωση του πίνακα, γεγονός που οδηγεί στην υπόθεση ότι πρόκειται για ένα μνημονικό έργο που παρήγγειλε ο πενθών σύζυγός της.

Η οικογένεια Arnolfini ήταν επιτυχημένοι έμποροι και ζούσαν στη πλούσια εμπορική πόλη της Bruges, στο Βέλγιο. Τα ρούχα του ζευγαριού αντανακλούσαν την κοινωνική τους θέση: το φόρεμα της γυναίκας ήταν φτιαγμένο από υψηλής ποιότητας μαλλί, βαμμένο σε βαθύ πράσινο χρώμα. Τον 15ο αιώνα, τέτοιου είδους υφάσματα ήταν προσιτά μόνο σε ένα ελάχιστο ποσοστό της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Το ντεκολτέ και τα μανίκια ήταν επενδυμένα με ανοιχτόχρωμη γούνα, υπογραμμίζοντας περαιτέρω τον πλούτο των Arnolfini.

Για χρόνια, η γραμμή του φορέματος και η θέση των χεριών της γυναίκας παρερμηνεύτηκαν ως ένδειξη εγκυμοσύνης. Ωστόσο, ένα ελαφρώς προτεταμένο στομάχι ήταν συχνό χαρακτηριστικό σε έργα της εποχής και αποτελούσε ιδανικό θηλυκής ομορφιάς, συνδεδεμένο με τη γονιμότητα. Επιπλέον, ο όγκος στην περιοχή της κοιλιάς δημιουργείται ξεκάθαρα από τις πτυχώσεις του μακριού τρένου του φορέματος. Η υπερβολική χρήση πολύτιμου υφάσματος ήταν άλλωστε ένας ακόμη ηχηρός δείκτης κοινωνικής θέσης.

3. Οφηλία, John Everett Millais

John Everett Millais, Public domain, via Wikimedia Commons

Για πάνω από έναν αιώνα, η Οφηλία του Millais παραμένει ένας από τους πιο δημοφιλείς και αναγνωρίσιμους πίνακες. Mάλιστα αποτέλεσε την έμπνευση για το εξώφυλλο του τελευταίου άλμπουμ της Taylor Swift με τίτλο The Life of a Showgirl.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Taylor Nation (@taylornation)

Στο πρωτότυπο έργο του Shakespeare, η νεαρή ηρωίδα, έχοντας χάσει τα λογικά της μετά τον θάνατο του πατέρα της, πέφτει σε ένα ποτάμι και το ογκώδες φόρεμά της, καθώς απορροφά το νερό, την παρασύρει στον βυθό. Οι μελετητές της λογοτεχνίας ακόμη συζητούν αν ο θάνατός της ήταν αυτοκτονία ή ατύχημα.

Κατά τη διάρκεια της πόζας για τον πίνακα, η Elizabeth Siddall πέρασε ατελείωτες ώρες σε μια μπανιέρα γεμάτη κρύο νερό και παραλίγο να πεθάνει από πνευμονία. Το ασημένιο φόρεμα που φορούσε είχε αγοραστεί από κατάστημα μεταχειρισμένων ειδών, έναντι 4 λιρών (περίπου 500 ευρώ σε σημερινή αξία). Ο Millais το περιέγραφε στις σημειώσεις του ως «ένα αρχαίο φόρεμα — ολόκληρο καλυμμένο με ασημένια κεντήματα, παλιό και βρώμικο». Η τιμή δεν πρέπει να προκαλεί σύγχυση: εκείνη την εποχή, όλα τα ενδύματα κατασκευάζονταν στο χέρι και προορίζονταν να διαρκέσουν δεκαετίες, γεγονός που τα καθιστούσε πολύ ακριβότερα από τα σημερινά, ακόμη και από δεύτερο χέρι.

Διαβάστε ακόμη: Το άγαλμα της Bridget Jones και άλλα 8 αποτυχημένα έργα 

4. Το Πορτρέτο της Anne Boleyn, Ανώνυμος

English school, Public domain, via Wikimedia Commons

Παρότι το όνομα του καλλιτέχνη που ζωγράφισε το διάσημο πορτρέτο της Anne Boleyn χάθηκε στην ιστορία, το εντυπωσιακό της ντύσιμο παρέμεινε ζωντανό στη μνήμη της μόδας. Παραδόξως, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς ακριβώς έμοιαζε η Anne Boleyn, η δεύτερη σύζυγος του διαβόητου βασιλιά Henry VIII. Μετά την εκτέλεσή της για να παντρευτεί την τρίτη του σύζυγο, ο Henry VIII διέταξε την καταστροφή όλων των πορτρέτων της. Όλοι οι πίνακες που έχουν διασωθεί είναι πιθανότατα αντίγραφα ενός χαμένου πρωτότυπου, ζωγραφισμένου μετά τον θάνατο του βασιλιά.

Παρόλα αυτά, η Boleyn εξελίχθηκε μεταθανάτια σε fashion icon, όταν οι σχεδιαστές εστίασαν στο τετράγωνο μπούστο του φορέματός της και, κυρίως, στο μαργαριταρένιο κολιέ με τα αρχικά της, δώρο του τότε συζύγου της. Η τύχη του αυθεντικού κοσμήματος παραμένει άγνωστη: είτε πέρασε στην κόρη της και χάθηκε, είτε αποσυναρμολογήθηκε για να μετατραπεί σε νέο δώρο για μια νέα σύζυγο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, παραλλαγές αυτού του κολιέ έχουν εμφανιστεί σε συλλογές οίκων όπως οι Balenciaga και Tiffany.

5. Πορτρέτο της Madame X, John Singer Sargent

John Singer Sargent, Public domain, via Wikimedia Commons

Σε αντίθεση με τη συνήθη πρακτική της εποχής, όπου οι πελάτες ανέθεταν τα πορτρέτα στους καλλιτέχνες, ο John Singer Sargent ήταν εκείνος που προσέγγιζε τις μελλοντικές του μούσες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Portrait of Madame X, έργο διάσημο όχι μόνο για την καλλιτεχνική του αξία, αλλά και για το σκάνδαλο που προκάλεσε. Το μοντέλο ήταν η Virginie Amélie Avegno Gautreau, η πολύ νεότερη σύζυγος ενός επιφανούς Παριζιάνου τραπεζίτη. Η Gautreau ήταν μια ανέμελη κοσμική παρουσία και Γαλλίδα Κρεολή. Η καταγωγή της θεωρήθηκε το πιο σκανδαλώδες στοιχείο της βιογραφίας της, σε μια κοινωνία εμμονική με τη φυλετική «καθαρότητα».

Ο Sargent δεν ήταν μόνο ζωγράφος αλλά και στιλίστας. Ερευνούσε σχολαστικά τις ντουλάπες των μοντέλων του αναζητώντας το ιδανικό ρούχο, συχνά κόντρα στις επιθυμίες τους. Δυστυχώς, το εμβληματικό μαύρο φόρεμα με το μπούστο σε σχήμα καρδιάς δεν έχει διασωθεί. Αρχικά, ο Sargent είχε απεικονίσει μία τιράντα να γλιστρά από τον ώμο της Gautreau, αλλά μετά την έντονη αντίδραση του συντηρητικού κοινού αναγκάστηκε να την επανατοποθετήσει.

Στο πέρασμα των αιώνων, το συγκεκριμένο φόρεμα και η ίδια η Madame X έχουν αποτελέσει ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για σχεδιαστές μόδας και φωτογράφους. Ενδεικτικά, τον Ιούνιο του 1999, η Nicole Kidman φωτογραφήθηκε ως Madame X για το εξώφυλλο της Vogue, σε μια σειρά επανερμηνειών έργων του John Singer Sargent, μέσα από τον φακό του Steven Meisel.

Το πορτρέτο παραμένει έως σήμερα ένα από τα πιο παγκοσμίως λατρεμένα ενδυματολογικά σχέδια που έχουν εμφανιστεί ποτέ σε ζωγραφικό έργο, ένα σύμβολο αισθητικής πρόκλησης, διαχρονικής κομψότητας και πολιτισμικής επιρροής.