Κάθε πέντε χρόνια, οι Διατροφικές Οδηγίες για τους Αμερικανούς ενημερώνονται για να αντικατοπτρίζουν τις τελευταίες επιστημονικές έρευνες. Το Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ ανακοίνωσε πριν λίγες ημέρες ένα αναθεωρημένο σύνολο διατροφικών οδηγιών για την περίοδο 2025–2030 και υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες αλλαγές στη διατροφική πυραμίδα. Οι υποστηρικτές της «ανεστραμμένης» διατροφικής πυραμίδας ισχυρίζονται, ότι το νέο μοντέλο αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη μεταβολική επιστήμη, αλλά η πλειοψηφία των επιστημόνων-διαιτολόγων, προειδοποιεί ότι ορισμένα στοιχεία υπεραπλουστεύουν κάποια διατροφικά στοιχεία ενώ ενέχει τον κίνδυνο να παραβλέψει σημαντικές λεπτομέρειες, ιδιαίτερα σχετικά με την αύξηση της πρωτείνης, τα λίπη, τα σιτηρά και δημητριακά ολικής αλέσεως και τις ατομικές διατροφικές ανάγκες.

Διαβάστε ακόμη: Υπερβολική πρωτεΐνη στη διατροφή: 5 συμπτώματα που δείχνουν ότι το παρακάνετε

Από το 2011 έως το 2025, οι οδηγίες χρησιμοποιούσαν το MyPlate, το σύμβολο του πιάτου για να δείξουν πώς να δομήσετε τα γεύματά σας. Η μισή ποσότητα κάθε γεύματος προοριζόταν για φρούτα και λαχανικά, ενώ η πρωτεΐνη και τα ολικής άλεσης δημητριακά συνιστώνταν σε κάθε γεύμα. Επιπλέον, οι παλαιές οδηγίες σύστηναν να περιορίζετε τα τρόφιμα και τα ροφήματα με ζάχαρη, κορεσμένα λιπαρά και νάτριο.

Στις νέες οδηγίες, το πιάτο αντικαθίσταται από μια ανεστραμμένη διατροφική πυραμίδα, όπου τα τρόφιμα που συνιστά να καταναλώνετε περισσότερο βρίσκονται στην κορυφή, ενώ τα τρόφιμα που πρέπει να περιορίσετε βρίσκονται στη βάση.

«Το MyPlate ήταν (και τυπικά ακόμα είναι) το επίσημο διατροφικό μοντέλο των ΗΠΑ» εξηγεί η Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Δέσποινα Μαρσέλου, BSc, MSc, PgD, με εξειδίκευση στα αυτοάνοσα και την κλινική διατροφή και μετεκπαίδευση στη φυτοφαγία, «που παρουσιάστηκε το 2011 από το USDA, για να αντικαταστήσει την παλιά διατροφική πυραμίδα. “Aπέτυχε”, όχι γιατί ήταν ριζοσπαστικό, αλλά γιατί δεν εφαρμόστηκε σε επίπεδο πολιτικής:

  • δεν άλλαξαν σοβαρά τα σχολικά γεύματα
  • δεν περιορίστηκε η επιθετική προώθηση υπερεπεξεργασμένων
  • δεν ρυθμίστηκε το food marketing
  • δεν συγκρούστηκαν με τη βιομηχανία

Αντίθετα, συνυπήρξαν άνετα με δημητριακά πρωινού στα σχολεία, αναψυκτικά με ζάχαρη παντού και υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα που πλασάροντας ως η νέα «κανονικότητα». Το αποτέλεσμα; Δεν απέτυχε η επιστήμη αλλά η εφαρμογή και η πολιτική βούληση. Κι όμως, αντί να μιλήσουμε για το γιατί δεν εφαρμόστηκαν, αλλάζουμε visuals και τα βαφτίζουμε “νέα αρχή”».

Διαβάστε ακόμη: Τάσεις 2026 στην υγιεινή διατροφή: Το νούμερο 3 θα σας εκπλήξει

Τι άλλαξε στη διατροφική πυραμίδα;

Αυξήθηκε η πρωτεΐνη

Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές είναι η αύξηση της πρωτεΐνης και τα ζωικά προϊόντα, τα οποία είναι πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά ενώ συστήνεται γενικά ο περιορισμός της πρόσληψης κορεσμένων λιπών, όπως:

  • Ζωικές πρωτεΐνες (αυγά, πουλερικά, κόκκινο κρέας)
  • Θαλασσινά
  • Φυτικές πρωτεΐνες (όπως φασόλια, φακές, σόγια)

Η πρόσφατη επιστημονική έρευνα υποστηρίζει ότι οι υγιείς ενήλικες μπορεί να επωφεληθούν από υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης. Ωστόσο, οι περισσότεροι Έλληνες ήδη καταναλώνουν αρκετή ή και υπερβολική πρωτεΐνη ενώ απαιτείται μεγαλύτερη ποικιλία φυτικών πηγών. Η American Heart Association σημειώνει ότι η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

Η διαιτολόγος λέει «Στα guidelines αναφέρεται ξεκάθαρα: επίλεξε ποικιλία από πηγές πρωτεΐνης, τόσο φυτικές όσο και ζωικές, στα visuals όμως βλέπουμε σχεδόν αποκλειστικά αυγά και κόκκινο κρέας. Το αποτέλεσμα; Ο μέσος άνθρωπος καταλαβαίνει το ακριβώς αντίθετο μήνυμα: Τα αυγά και το κόκκινο κρέας είναι η προτεραιότητα. Αυτό δεν είναι επιστημονική επικοινωνία.» Και συνεχίζει: «Την ίδια στιγμή, χώρες όπως: Καναδάς, Νορβηγία, Δανία, Φινλανδία έχουν αναθεωρήσει τις συστάσεις τους προς ένα καθαρά μεσογειακό πρότυπο:

  • περισσότερα όσπρια
  • περισσότερα λαχανικά
  • περισσότερα ψάρια
  • λιγότερο κόκκινο κρέας

Στην Ελλάδα, τη χώρα με την ισχυρότερη επιστημονική τεκμηρίωση υπέρ της Μεσογειακής Διατροφής, κάποιοι επιλέγουν να αγνοούν δεκαετίες ερευνών και να χειροκροτούν αμερικανικά slides. Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη: όσπρια, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρι, συμπλήρωμα: αυγά, λευκό κρέας, λίγο κόκκινο. Όχι το αντίστροφο. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο που τα χρόνια νοσήματα εκτοξεύονται. Είναι το απολύτως προβλέψιμο αποτέλεσμα ενός συστήματος που πρώτα αφαιρεί την πρόσβαση στο καλό τρόφιμο και μετά κατηγορεί τον πολίτη για τις συνέπειες.»

Μειώνει τα σιτηρά

Σε αντίθεση με τις παλαιότερες οδηγίες, τα νέα guidelines μειώνουν τα σιτηρά στην πυραμίδα από τις 4 έως τις 6 στις 2 με 4 μερίδες την ημέρα. «Ωστόσο, στην πυραμίδα τα σιτηρά μπαίνουν στη βάση, άρα το μήνυμα που περνά είναι να τα καταναλώνουμε λιγότερο. Όμως το ίδιο το έγγραφο μιλά ξεκάθαρα για 2–4 μερίδες ημερησίως για τον μέσο ενήλικα. Αυτό δεν θεωρείται χαμηλή κατανάλωση ενώ κανονικά θα έπρεπε να είναι διπλα στα φρούτα και τα λαχανικά.» λέει η διαιτολόγος.

Τι παρέμεινε το ίδιο

  • Η καθημερινή κατανάλωση των γαλακτοκομικών: Οι νέες οδηγίες εξακολουθούν να συνιστούν τρεις μερίδες γαλακτοκομικών ημερησίως, όπως και προηγουμένως. Τα γαλακτοκομικά παρέχουν σημαντικά θρεπτικά συστατικά για την υγεία.
  • Η έμφαση σε ολόκληρα τρόφιμα αντί για υπερ-επεξεργασμένα: Και οι παλιές και οι νέες οδηγίες τονίζουν τη σημασία της κατανάλωσης ολόκληρων τροφίμων και τη μείωση των υπερ-επεξεργασμένων προϊόντων. Τα φρούτα και τα λαχανικά παραμένουν βασικό στοιχείο της διατροφής. Η επιστήμη επιβεβαιώνει πως τίποτα δεν ξεπερνά τα ολόκληρα τρόφιμα για την υποστήριξη της υγείας. Αυτό είναι κάτι που δεν πρόκειται να αλλάξει, όποιες και αν είναι οι νέες διατροφικές οδηγίες.
  • Τα κορεσμένα λιπαρά παραμένουν κάτω από 10% της συνολικής ενέργειας. Καμία ανατροπή. Καμία επιστημονική επανάσταση. Γιατί πολύ απλά η επιστήμη είναι ξεκάθαρη: τα κορεσμένα λιπαρά είναι πρόβλημα για τη χρόνια υγεία και αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν.

Μεσογειακής VS αμερικανικής διατροφικής πυραμίδας

Μια αρχική σύγκριση της μεσογειακής με την αμερικανική διατροφική πυραμίδα αποκαλύπτει ουσιαστικές διαφοροποιήσεις στη φιλοσοφία και στις διατροφικές συστάσεις. Στο μεσογειακό πρότυπο, τα δημητριακά κατέχουν κεντρικό ρόλο και αποτελούν τη βάση της καθημερινής διατροφής, σε αντίθεση με την αμερικανική πυραμίδα όπου η κατανάλωσή τους εμφανίζεται πιο περιορισμένη. Αντίθετα, στις αμερικανικές διατροφικές οδηγίες δίνεται έμφαση στη συστηματική κατανάλωση ζωικών προϊόντων, ενώ στη μεσογειακή διατροφή αυτά προτείνονται σε σαφώς μικρότερη συχνότητα. Παράλληλα, η σύγχρονη εκδοχή της μεσογειακής πυραμίδας αναδεικνύει τη σημασία της επαρκούς ενυδάτωσης, καθώς και την αυξημένη κατανάλωση οσπρίων, στοιχεία που δεν κατέχουν αντίστοιχα σημαντική θέση στην αμερικανική διατροφική προσέγγιση.

Τι λέει η διαιτολόγος Δέσποινα Μαρσέλου;

«Παρότι η έμφαση στη μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και των προστιθέμενων σακχάρων είναι ένας ευπρόσδεκτος και απολύτως αναγκαίος στόχος, οι νέες διατροφικές οδηγίες αντιπροσωπεύουν μια επικίνδυνη στροφή μακριά από την τεκμηριωμένη διατροφικη ιατρική.

Η επιθετική προώθηση της υψηλής πρόσληψης κορεσμένων λιπαρών, όπως το ζωικό λίπος και το βούτυρο, χωρίς ισχυρά δεδομένα από αξιολογημένες επιστημονικές μελέτες, ισοδυναμεί ουσιαστικά με ένα μαζικό πείραμα δημόσιας υγείας πάνω στον αμερικανικό πληθυσμό. Το παράδοξο είναι ότι η σύσταση για τα κορεσμένα λιπαρά παραμένει, όπως και στις προηγούμενες διατροφικές οδηγίες, κάτω από το 10% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Το πώς ακριβώς αυτό θα επιτευχθεί, ενώ ταυτόχρονα προωθούνται τα πλήρη σε λιπαρά γαλακτοκομικά προϊόντα και το κόκκινο κρέας, αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, μια σοβαρή πρόκληση για τους περισσότερους Αμερικανούς, ή για οποιονδήποτε επιχειρήσει να ακολουθήσει αυτή τη «φανταστική» διατροφή.

Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα χρόνια νοσήματα αντικαθιστώντας το ένα άκρο με ένα άλλο. Η αντικατάσταση της επεξεργασμένης ζάχαρης με την εξύμνηση των κορεσμένων λιπαρών αγνοεί δεκαετίες έρευνας στην καρδιολογία και τη λιπιδιολογία.

Στα θετικά, το ελαιόλαδο τοποθετήθηκε επιτέλους στη θέση που του αξίζει. Εξίσου θετικό είναι ότι τα φρούτα και τα λαχανικά εξακολουθούν να αναγνωρίζονται ως αναγκαίο και θεμελιώδες συστατικό της καλής υγείας. Η πολιτική δημόσιας υγείας πρέπει να καθοδηγείται από κλινικά δεδομένα, όχι από influencers ή ιδεολογικές αφηγήσεις. Χρειαζόμαστε διατροφικές οδηγίες και ετικέτες που να βοηθούν πραγματικά τους ασθενείς.»