Για πολλούς από εμάς, τα πλαστικά τάπερ αποτελούν μέρος της καθημερινότητας: τα χρησιμοποιούμε για αποθήκευση, κατάψυξη, θέρμανση και μεταφορά διαφόρων τροφίμων. Ωστόσο, ορισμένοι επιστήμονες ανησυχούν ότι οι χημικές ουσίες που περιέχονται στο πλαστικό μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας. Το αν τα πλαστικά τάπερ είναι καλή ή κακή επιλογή εξαρτάται λιγότερο από το ίδιο το υλικό και περισσότερο από το πώς, πότε και για τι τα χρησιμοποιούμε.

Διαβάστε ακόμη: Οι ειδικοί προειδοποιούν: Μην καθαρίζετε με αυτό την οθόνη της τηλεόρασης!

Τι δείχνουν οι μελέτες για τα πλαστικά;

Μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένες από τις χιλιάδες ουσίες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή πλαστικών προϊόντων μπορούν να «διαρρεύσουν» ή να «μεταναστεύσουν» στο φαγητό και τα ροφήματα που καταναλώνουμε. Οι κατασκευαστές και οι αρχές ασφάλειας τροφίμων, όμως, υποστηρίζουν ότι τα επίπεδα αυτά είναι τόσο χαμηλά που δεν αποτελούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.

Διαβάστε ακόμη: Η “απάτη” με το μαλακτικό: Τα υλικά των €0,50 που κάνουν την ίδια δουλειά

Οι κανονισμοί της Υπηρεσίας Προτύπων Τροφίμων (Food Standards Agency – FSA) καθορίζουν ποιες ουσίες επιτρέπεται και ποιες απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται σε πλαστικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες, είναι παράνομο για τους κατασκευαστές να χρησιμοποιούν υλικά που απελευθερώνουν χημικές ουσίες στο φαγητό σε επίπεδα επιβλαβή για την υγεία.

Οι κατασκευαστές οφείλουν επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις συνθήκες χρήσης του πλαστικού, όπως τη θερμοκρασία του φαγητού, το είδος του τροφίμου και τον χρόνο αποθήκευσης. Σύμφωνα με τη FSA, πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ότι τα προϊόντα έχουν δοκιμαστεί και συμμορφώνονται με τη νομοθεσία.

Ωστόσο, ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτοί οι κανόνες δεν εφαρμόζονται επαρκώς και ότι υπάρχει έλλειψη δεδομένων που να επιβεβαιώνουν πως τα πλαστικά δοχεία τροφίμων δεν εγκυμονούν κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται για αποθήκευση ζεστού φαγητού ή για θέρμανση.

Σύμφωνα με τη Βρετανική Ομοσπονδία Πλαστικών (British Plastics Federation – BPF), ένας από τους πιο συνηθισμένους τύπους πλαστικού που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία τροφίμων είναι το πολυπροπυλένιο. Το συναντάμε σε προϊόντα όπως σακουλάκια πατατακίων και περιτυλίγματα μπισκότων. Τα δοχεία φαγητού από take away, τα οποία πολλοί κρατάμε και επαναχρησιμοποιούμε, κατασκευάζονται συνήθως από αυτό ή από πολυαιθυλένιο ή συνδυασμό των δύο. Κατά την παραγωγή, όμως, προστίθενται και πολλές άλλες χημικές ουσίες, όπως χρωστικές ή συστατικά που κάνουν τα δοχεία πιο εύκαμπτα.

Η χημική σύσταση των πλαστικών είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Οι χημικές ουσίες αλλάζουν καθώς αντιδρούν μεταξύ τους κατά τη διάρκεια της παραγωγής, ενώ παράλληλα καταλήγουν στο τελικό προϊόν και άγνωστα συστατικά. Αυτά ονομάζονται «σκόπιμα μη προσροφητικές ουσίες» (NIAS).

Γνωρίζουμε επίσης ότι ορισμένα είδη τροφίμων ευνοούν μεγαλύτερη μεταφορά χημικών. Για παράδειγμα, τα όξινα τρόφιμα (όπως η σάλτσα ντομάτας) ή τα λιπαρά (όπως τα λαζάνια) τείνουν να απορροφούν περισσότερες χημικές ουσίες από τα πλαστικά δοχεία. Η μεταφορά αυξάνεται επίσης με τα ζεστά τρόφιμα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσλάβουμε μεγαλύτερη ποσότητα χημικών όταν ζεσταίνουμε φαγητό σε πλαστικό δοχείο στον φούρνο μικροκυμάτων σε σύγκριση με την αποθήκευση μιας σαλάτας στο ίδιο δοχείο.

Πότε τα πλαστικά τάπερ είναι αποδεκτή επιλογή

Για την αποθήκευση ξηρών, κρύων ή μη λιπαρών τροφίμων, τα πλαστικά δοχεία θεωρούνται γενικά ασφαλή. Δημητριακά, όσπρια, ξηροί καρποί και snacks δεν επιβαρύνουν το υλικό, αρκεί το δοχείο να είναι καλής ποιότητας και κατάλληλο για τρόφιμα.

Tip: Χρησιμοποιήστε πλαστικά δοχεία κυρίως στο ντουλάπι ή στο ψυγείο, όχι για ζέσταμα.

Πότε αρχίζουν τα προβλήματα;

Τα περισσότερα ζητήματα εμφανίζονται όταν το πλαστικό:

  • θερμαίνεται (φούρνος μικροκυμάτων, πλυντήριο πιάτων σε υψηλές θερμοκρασίες). Το ότι ένα δοχείο αναγράφει πως είναι «κατάλληλο για μικροκύματα» σημαίνει απλώς ότι δεν θα λιώσει, όχι ότι είναι απαλλαγμένο από χημική μεταφορά
  • έρχεται σε επαφή με λιπαρά ή όξινα τρόφιμα
  • είναι παλιό, φθαρμένο ή γεμάτο γρατζουνιές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το υλικό μπορεί να αλλοιωθεί και να μεταφέρει ανεπιθύμητες ουσίες στο φαγητό.

Tip: Αν ένα πλαστικό δοχείο έχει αλλάξει χρώμα, μυρίζει ή έχει έντονες χαρακιές, ήρθε η ώρα να το πετάξετε.

Μήπως πρέπει να πετάξουμε όλα τα πλαστικά;

Το 2022, ομάδα επιστημόνων δημοσίευσε λίστα με 388 «χημικές ουσίες» που ενδέχεται να χρησιμοποιούνται σε προϊόντα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Πρόκειται για ουσίες που θεωρούνται επικίνδυνες λόγω της πιθανότητας να προκαλέσουν καρκίνο ή άλλες βλάβες στην υγεία, ή επειδή διασπώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια που συσσωρεύονται στο περιβάλλον.

Από αυτές τις 388 ουσίες, οι 197 είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πλαστικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, όπως συσκευασίες, δοχεία αποθήκευσης, σκεύη και άλλα αντικείμενα. Υπάρχουν ενδείξεις ότι πολλές από αυτές μεταφέρονται πράγματι στα τρόφιμα.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η καθημερινή έκθεση σε οποιαδήποτε από αυτές τις ουσίες θα προκαλέσει καρκίνο ή άλλη ασθένεια. Ωστόσο, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων παθήσεων σε σύγκριση με το να μην υπάρχει τέτοια καθημερινή έκθεση.

Ωστόσο η μαζική αντικατάσταση όλων των δοχείων μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερο απόβλητο και μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Το ζητούμενο δεν είναι η υπερβολή, αλλά η συνειδητή χρήση.

Tip: Κρατήστε τα πλαστικά που είναι σε καλή κατάσταση και αντικαταστήστε σταδιακά μόνο όσα χρησιμοποιείτε για ζέσταμα ή μαγείρεμα.

Οι πιο ασφαλείς και αισθητικές εναλλακτικές

Αν θέλετε να μειώσετε την επαφή του φαγητού με το πλαστικό, υπάρχουν υλικά που ξεχωρίζουν τόσο για την ασφάλεια όσο και για το design τους.

Γυαλί

Σταθερό, αδρανές και ανθεκτικό στον χρόνο. Δεν απορροφά οσμές ή χρώματα και είναι ιδανικό για ψυγείο και φούρνο μικροκυμάτων.

Tip: Επιλέξτε γυάλινα δοχεία που μπαίνουν και στον φούρνο για διπλή χρήση.

Ανοξείδωτος χάλυβας

Ελαφρύς, ανθεκτικός και ιδανικός για μεταφορά φαγητού εκτός σπιτιού. Δεν σπάει και ανακυκλώνεται πλήρως.

Tip: Ιδανικός για lunches και σαλάτες που δεν χρειάζονται ζέσταμα.

Σιλικόνη τροφίμων & beeswax wraps (κερομάντηλο τροφίμων)

Εύκαμπτες, πρακτικές λύσεις για καθημερινή χρήση και αντικατάσταση της μεμβράνης.

Tip: Χρησιμοποιήστε τες για snacks, φρούτα και μικρές ποσότητες.

Τι να προσέχετε πριν αγοράσετε νέα δοχεία;

Ανεξάρτητα από το υλικό, κάποια χαρακτηριστικά είναι απαραίτητα:

  • Αεροστεγές και στεγανό κλείσιμο
  • Εύκολος καθαρισμός
  • Ανθεκτικότητα στον χρόνο
  • Πιστοποίηση καταλληλότητας για τρόφιμα
  • Στοιβαζόμενος σχεδιασμός για καλύτερη οργάνωση

Tip: Τα περισσότερα πλαστικά δοχεία έχουν στο κάτω μέρος ένα τρίγωνο με αριθμό από το 1 έως το 7, που υποδηλώνει τον τύπο του πλαστικού. Οι πιο ασφαλείς επιλογές για τρόφιμα θεωρούνται οι αριθμοί 1, 2, 4 και 5, ενώ συνιστάται η αποφυγή των 3, 6 και 7.

Το πλαστικό δεν είναι από μόνο του εχθρός αλλά δεν είναι και η ιδανική λύση για κάθε χρήση. Με σωστές επιλογές, εναλλαγές υλικών και λίγη προσοχή στη χρήση, μπορείτε να έχετε μια κουζίνα πιο ασφαλή, πιο βιώσιμη και σίγουρα πιο όμορφη.

Photo credit: iStock