Η φωτογραφική έκθεση του Γιώργου Λάνθιμου στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα συγκροτείται ως ένα ενιαίο καλλιτεχνικό σύμπαν που κινείται ανάμεσα στο κινηματογραφικό βλέμμα και την αποσπασματική, στοχαστική ματιά της φωτογραφίας.
Ο ίδιος ο δημιουργός περιγράφει τη διαδικασία αυτή στον Guardian ως μια πράξη ελευθερίας και αποστασιοποίησης από την ένταση του σινεμά. «Χρησιμοποιώ τη φωτογραφική μηχανή όχι για να επεκτείνω τους κόσμους των ταινιών μου, αλλά για να ξεφεύγω από την πίεσή τους», λέει.

Διαβάστε ακόμα: Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου σμίλευσε τη Rosalía ως άλλη Αφροδίτη της Μήλου 

Η έκθεση παρουσιάζει 182 φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί τα τελευταία πέντε χρόνια, οργανωμένες σε τέσσερις ενότητες: τρεις από αυτές προέρχονται από τα κινηματογραφικά του σύμπαντα και τα παρασκήνια των γυρισμάτων, ενώ η τέταρτη αποτελεί ένα πιο προσωπικό, εσωτερικό αρχείο εικόνων που έχουν δημιουργηθεί στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια μοναχικών περιπλανήσεων στην Αθήνα και σε νησιά του Αιγαίου .

Πηνελόπη Γερασίμου, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Κεντρικό στοιχείο της ματιάς του είναι η έννοια της αποκοπής και της έλλειψης: σώματα που δεν εμφανίζονται ολόκληρα, πρόσωπα που λείπουν, χειρονομίες και άκρα που υπονοούν αντί να αποκαλύπτουν. «Τα μέρη του σώματος είναι πολύ εκφραστικά, ειδικά με μελανιές ή σημάδια ή ακμή… μπορούν να πουν κάτι διαφορετικό από το πρόσωπο», σημειώνει ο ίδιος. «Αν δείξεις μόνο ένα κομμάτι και όχι το σύνολο, αναγκάζεις τον θεατή να φανταστεί το υπόλοιπο» .

Η ίδια λογική της αφαίρεσης διαπερνά και την αισθητική της έκθεσης: εικόνες που ισορροπούν ανάμεσα στο παράλογο και το οικείο, ανάμεσα στο χιούμορ και τη μελαγχολία. Ο Λάνθιμος περιγράφει αυτή τη διττότητα λέγοντας: «Το πώς το βλέπεις εξαρτάται από τη διάθεσή σου. Μια μέρα θα γελάσεις και μια άλλη θα αναρωτηθείς “τι συνέβη εδώ;” Είναι σκοτεινό και πολύπλοκο – και γι’ αυτό αγαπώ αυτές τις εικόνες».

Παράλληλα, η φωτογραφία λειτουργεί για εκείνον ως μια μορφή διαλογισμού μέσα στην ένταση της κινηματογραφικής παραγωγής. Μετά από μια ολόκληρη μέρα γυρισμάτων, η διαδικασία της εμφάνισης φιλμ και της εργασίας στο σκοτεινό θάλαμο με την Emma Stone μετατρέπεται σε ένα τελετουργικό ηρεμίας και συγκέντρωσης.

Ο Λάνθιμος ξεκίνησε δημιουργώντας διαφημιστικά, πριν αρχίσει να δημιουργεί τις δικές του ταινίες στην Ελλάδα, που αναγνωρίστηκαν ως βασικά έργα του λεγόμενου ελληνικού «weird wave» (όρος που ο ίδιος δεν συμπαθεί). Ωστόσο, μετά την οικονομική κρίση, η οποία οδήγησε στην εξάντληση των χρηματοδοτήσεων, ο Λάνθιμος συνειδητοποίησε ότι θα έπρεπε να απομακρυνθεί από την Ελλάδα για να μπορέσει να συνεχίσει να κάνει ταινίες.

Η μετακίνησή του στο Λονδίνο αποδείχθηκε δημιουργικά γόνιμη, αλλά ταυτόχρονα τον έκανε να συνειδητοποιήσει πόσο του έλειπε η πατρίδα του. «Όταν μεγαλώνεις σε ένα μέρος, νομίζεις ότι βρίσκεσαι στο χειρότερο σημείο του κόσμου και ότι παντού αλλού είναι καλύτερα», λέει. «Αλλά με την απόσταση, άρχισα να βλέπω όλα όσα στην Ελλάδα θεωρούσα άσχημα και φρικτά – και πλέον τα έβλεπα ως μοναδικά. Είδα τις αντιφάσεις τους και πώς αυτές μπορούν να είναι όμορφες με έναν συγκεκριμένο τρόπο.»

Μετά από μια ιδιαίτερα παραγωγική περίοδο κινηματογραφικής δημιουργίας, ο Λάνθιμος αποσύρεται προσωρινά από το σινεμά. Για πόσο καιρό, δεν το γνωρίζει. «Έκανα τρεις ταινίες τη μία μετά την άλλη», λέει. «Χωρίς διάλειμμα. Το παράκανα. Άρα μπορεί να είναι μερικές εβδομάδες, μπορεί να είναι χρόνια. Αλλά δεν θα ξανακάνω ταινία μέχρι να το νιώσω πραγματικά, μέχρι να μου ξαναγεννηθεί η επιθυμία.», καταλήγει ο σκηνοθέτης.

Photo credits: Με την ευγενικη παραχωρηση του Γιώργου Λάνθιμου / MACK