Η αναπνοή είναι μία από τις πιο βασικές λειτουργίες του οργανισμού σας και ταυτόχρονα μία από τις πιο παραμελημένες. Την εκτελείτε αυτόματα, χωρίς να τη σκέφτεστε, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι γίνεται πάντα σωστά. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι ειδικοί επισημαίνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό ενηλίκων εμφανίζει δυσλειτουργικά πρότυπα αναπνοής, ακόμη και χωρίς κάποιο υποκείμενο νόσημα. Η λεγόμενη «δυσλειτουργική αναπνοή» μπορεί να επηρεάζει την ενέργεια, το άγχος και τη συνολική ποιότητα ζωής σας, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεστε. Πώς μπορείτε λοιπόν να καταλάβετε αν αναπνέετε σωστά και γιατί έχει σημασία περισσότερο απ’ όσο νομίζετε;

Διαβάστε ακόμα: Αυτό είναι το τεστ που προτείνουν οι ειδικοί και δείχνει πόσο θα ζήσουμε 

Πώς μπορείτε να καταλάβετε αν αναπνέετε σωστά;

«Τοποθετήστε το ένα χέρι στο στήθος και το άλλο στην κοιλιά ενώ είστε ξαπλωμένοι ή καθιστοί: το χέρι στην κοιλιά θα πρέπει να ανεβαίνει κατά την εισπνοή [κάτι που υποδηλώνει διαφραγματική αναπνοή], όχι το στήθος», δήλωσε η Dr Juanita Mora, εκπρόσωπος της American Lung Association.

«Η σωστή αναπνοή είναι αργή, ήρεμη και από τη μύτη, ενώ η λανθασμένη είναι ρηχή, γρήγορη, γίνεται από το στόμα ή συνοδεύεται από κίνηση των ώμων».

Πώς γίνεται η φυσιολογική αναπνοή;

Η αναπνοή φαίνεται απλή, αλλά βασίζεται σε μια εκπληκτικά σύνθετη «χορογραφία». Κάθε αναπνοή ξεκινά με την είσοδο αέρα από τη μύτη ή το στόμα. Ο αέρας αυτός κατεβαίνει μέσω της τραχείας. Το διάφραγμα, ένας μεγάλος μυς κάτω από τους πνεύμονες, συσπάται και κινείται προς τα κάτω. Αυτό δημιουργεί χώρο στη θωρακική κοιλότητα και επιτρέπει στους πνεύμονες να διασταλούν και να γεμίσουν με αέρα. Το οξυγόνο περνά στην κυκλοφορία του αίματος μέσω εκατομμυρίων μικροσκοπικών αεροθυλάκων που ονομάζονται κυψελίδες, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα αποβάλλεται κατά την εκπνοή.

Ο τρόπος που αναπνέετε μπορεί να επηρεάσει τα συναισθήματά σας, αλλά και να προκαλέσει σωματικά συμπτώματα. Για παράδειγμα, η πολύ γρήγορη αναπνοή ή η αναπνοή από το στόμα αντί για τη μύτη μπορεί να προκαλέσει αισθήματα στρες ή άγχους. Αντίστροφα, τα συναισθήματα και η σωματική κατάσταση μπορούν να επηρεάσουν το πόσο αποτελεσματικά αναπνέετε. Συναισθήματα όπως ο φόβος ή η χαρά, για παράδειγμα, μεταβάλλουν το μοτίβο της αναπνοής.

Τι είναι η δυσλειτουργική αναπνοή;

Η δυσλειτουργική αναπνοή είναι ένας τύπος αναπνευστικής διαταραχής που μπορεί να εμφανιστεί είτε αυτόνομα είτε σε συνδυασμό με άλλες διαγνώσεις, όπως το άσθμα ή η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). «Έως και το 12% των ενηλίκων βιώνει δυσλειτουργική αναπνοή, η οποία ορίζεται από διάφορες μορφές μη φυσιολογικών αναπνευστικών προβλημάτων, όπως χρόνια δύσπνοια, επίμονος υπεραερισμός, αναπνοή από το στόμα, υπεραναπνοή ή ρηχή αναπνοή σε βαθμό που επηρεάζει την υγεία», δήλωσε η Mora.

Η δυσλειτουργική αναπνοή μπορεί να εμφανιστεί χωρίς υποκείμενη πάθηση, όταν, συνειδητά ή ασυνείδητα, αντιλαμβάνεστε ότι σας «λείπει αέρας». Ο οργανισμός αντιδρά αναπνέοντας πιο βαθιά, πιο γρήγορα ή πιο έντονα. Μια υποκείμενη αναπνευστική πάθηση, όπως η ΧΑΠ ή το άσθμα, μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση. Με άλλα λόγια, η χρόνια δύσπνοια και άλλες μορφές λανθασμένης αναπνοής συχνά προκύπτουν από ένα μοτίβο: αίσθημα δύσπνοιας και στη συνέχεια προσπάθεια διόρθωσής του.

«Υπάρχει σίγουρα ένας φαύλος κύκλος που εμφανίζεται σε πολλούς ανθρώπους με δυσλειτουργική αναπνοή», δήλωσε ο Fowler, εξηγώντας ότι τα αρνητικά συναισθήματα γύρω από αυτήν μπορεί να οδηγήσουν σε άγχος. «Το άγχος μπορεί επίσης να προκαλέσει υπεραερισμό, δημιουργώντας ολοένα και μεγαλύτερη δύσπνοια. Αυτό επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο όταν υπάρχει υποκείμενη πνευμονολογική νόσος».

Μόλις κάποιος μπει σε αυτόν τον κύκλο, μπορεί να αυτοτροφοδοτείται. «Το σώμα δεν “ανέχεται” την υπο-αναπνοή», δήλωσε ο Dr Robert Cuyler, ψυχολόγος που έχει μελετήσει τη σχέση μεταξύ αναπνοής και ψυχικής υγείας. «Αν κρατήσετε την αναπνοή σας, αρχίζετε να αισθάνεστε δυσάρεστα πολύ γρήγορα, μέσα σε 15 έως 30 δευτερόλεπτα».

Σε ορισμένους ανθρώπους, η ισορροπία μεταξύ διοξειδίου του άνθρακα και οξυγόνου στους πνεύμονες διαταράσσεται όταν το μοτίβο αναπνοής επηρεάζεται από νευρικότητα ή περιβαλλοντικούς παράγοντες. Όταν αυξάνονται τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, ο εγκέφαλος δίνει σήμα για αύξηση του ρυθμού αναπνοής, εξήγησε ο Fowler: «Αν οι αισθητήρες “επαναρυθμιστούν” και γίνουν πιο ευαίσθητοι στο διοξείδιο του άνθρακα, τότε θεωρητικά ακόμη και φυσιολογικά επίπεδα μπορεί να οδηγήσουν σε ακατάλληλα σήματα για ταχύτερη αναπνοή».

Ποιες είναι οι συνέπειες της δυσλειτουργικής αναπνοής;

Η δυσλειτουργική αναπνοή μπορεί να συμβάλει σε:

  • προβλήματα ύπνου
  • ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη και άγχος
  • ένταση σε αυχένα και ώμους
  • χρόνια κόπωση
  • ζάλη και δύσπνοια

Μπορεί επίσης να επιδεινώσει παθήσεις όπως:

  • το άσθμα
  • το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS)
  • καρδιαγγειακά προβλήματα

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η αξιολόγηση της αναπνοής μπορεί να γίνει από γιατρούς πρωτοβάθμιας φροντίδας, αναπνευστικούς θεραπευτές, πνευμονολόγους ή και ορισμένους φυσιολόγους άσκησης. Η θεραπεία απαιτεί συνεργασία πολλών ειδικοτήτων, εξαρτάται από τα υποκείμενα αίτια και επικεντρώνεται σε ασκήσεις αναπνοής και αλλαγές στον τρόπο ζωής. Υπάρχουν επίσης συσκευές που μπορούν να μετρήσουν την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα ή να βοηθήσουν στην επανεκπαίδευση του μοτίβου εισπνοής/εκπνοής και της θέσης στόματος και γλώσσας.

Photo credit: iStock