«Πρόσεξε τη στιγμή που η περηφάνια γίνεται περιφρόνηση» γράφει με κεφαλαία, όχι σαν ψίθυρο αλλά σαν προειδοποίηση. Η Barbara Kruger δεν μπόρεσε να βρεθεί στη συνέντευξη Τύπου της Αθήνας, καθώς βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, όπου ετοιμάζει νέα εγκατάσταση για το αεροδρόμιο JFK. Δεν έχουμε παράπονο.  Γιατί η ίδια μίλησε, και μάλιστα για πρώτη φορά, ελληνικά. Με κεφαλαία. Με τον τρόπο που μόνο εκείνη ξέρει. Άμεσο, αιχμηρό και αδιαπραγμάτευτο.

Διαβάστε ακόμα: Είμαστε όλες Carrie; Ή μήπως Candace; 

Στην έκθεση «Άτιτλο (Περηφάνια και Περιφρόνηση)», παρουσιάζει 13 νέα έργα μεγάλης κλίμακας, ειδικά σχεδιασμένα για το ΚΠΙΣΝ και τον δημόσιο χώρο γύρω του. Στην Εσπλανάδα, δίπλα στο Κανάλι, ανάμεσα στο νερό, τα δέντρα, τα συντριβάνια και το φως, οι λέξεις της αποκτούν σχεδόν αρχιτεκτονική υπόσταση. Ένα έργο απλώνεται στον τοίχο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, που λειτουργεί σαν λευκός καμβάς, ενώ τα υπόλοιπα ξεδιπλώνονται μέσα στο πράσινο, παράλληλα με τον περίπατο. Ποίηση μέσα στην ποίηση.

Οι φράσεις της λειτουργούν σαν προσωπικό μανιφέστο. Σαν καθρέφτες της ζωής μας. Κυριολεκτικά και μεταφορικά, αφού ανάμεσα στα έργα υπάρχει και ένας καθρέφτης που σε αναγκάζει να δεις τον εαυτό σου ως μέρος της έκθεσης. Σαν installation. Σαν παρατηρητή και ταυτόχρονα έκθεμα. Ίσως και να διαλέξεις τη δική σου φράση, αυτή που σε περιγράφει, αυτή που σε εκθέτει.

Η 81χρονη καλλιτέχνις σχολιάζει εδώ και δεκαετίες τη σύγχρονη κουλτούρα μέσα από έργα που συνδυάζουν την εικόνα με τη γλώσσα, την αισθητική με την πολιτική θέση. Εξουσία, καταναλωτισμός, κοινωνική ευθύνη, αλήθεια και επιβολή γίνονται το βασικό της λεξιλόγιο. Δεν είναι τυχαίο ότι ξεκίνησε από τη Condé Nast. Η εμπειρία της στον χώρο της γραφιστικής δεν έμεινε ποτέ πίσω. Ο γραπτός λόγος και το design μετατράπηκαν σε εργαλεία πολιτικής και κοινωνικής κριτικής.

Τα έργα της εμφανίζονται σε περιοδικά και εφημερίδες, T-shirts, αφίσες, τσάντες, οθόνες LED, υπαίθριες πινακίδες, λεωφορεία, σιδηροδρομικούς σταθμούς, ακόμη και σε προσόψεις κτιρίων. Η τέχνη της καταλαμβάνει χώρο και απαιτεί προσοχή. «Το κακό είναι καλό», «Ο πρώτος είναι τελευταίος», «Όλα επιτρέπονται». Οι φράσεις μοιάζουν απλές, αλλά η ερμηνεία τους αλλάζει ανάλογα με τα προσωπικά βιώματα του καθενός.

Στην Αθήνα, πυρήνας της έκθεσης είναι η τοιχογραφία μήκους 90 μέτρων στην Εθνική Βιβλιοθήκη, όπου δεσπόζει η φράση «ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ Η ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΕΡΙΦΡΟΝΗΣΗ». Όλα με κεφαλαία. Όλα με πρόθεση. Τα παγκάκια γύρω από τα έργα δεν είναι απλώς σημεία ξεκούρασης αλλά χώροι για στοχασμό, για συζήτηση, για παύση.

Πρόσφατα βρέθηκα και στο Bilbao, στο Guggenheim Museum, όπου η Barbara Kruger είχε δημιουργήσει έναν εξίσου δυνατό εσωτερικό κόσμο. Εκεί τα μηνύματα ήταν λευκά, μαύρα, πράσινα και κόκκινα, εξίσου εκκωφαντικά αλλά μέσα στο μουσείο αυτή τη φορά. «Do you see what I see?», «I can see right through you», «I am a root». Κολάζ από εικόνες και φράσεις, σαν εκείνα που φτιάχναμε στα παιδικά μας δωμάτια. «Your comfort is my silence», «Am I pretty yet?», «I Instagram therefore I am», «Your body is a battleground». Φράσεις που δεν ξεχνάς, γιατί δεν σε αφήνουν να τις προσπεράσεις.

Και τώρα που η Barbara Kruger μιλάει ελληνικά, δεν δίνει απαντήσεις. Θέτει ερωτήματα. Για την Ευρώπη του σήμερα. Για την Ελλάδα του σήμερα. Για την αβεβαιότητα, για το ποιος έχει φωνή και ποιος την χρησιμοποιεί. Η έκθεση θα πλαισιωθεί από εκπαιδευτικά προγράμματα, σχολικά εργαστήρια, συμπεριληπτικές ξεναγήσεις, λέσχες ακρόασης και εργαστήρια οπτικού ακτιβισμού που εξερευνούν τον τρόπο με τον οποίο η εικόνα και ο λόγος διαμορφώνουν ταυτότητα και κοινωνία.

Η ίδια έχει πει στο περιοδικό Dazed πως ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που πήρε δουλεύοντας σε περιοδικά ήταν ότι αν δεν μπορούσες να τραβήξεις το βλέμμα του αναγνώστη σε μια σελίδα ή σε ένα εξώφυλλο, απλώς απολυόσουν. Από τότε κατάλαβε πως όλα έχουν να κάνουν με το πώς δημιουργείς κάτι που κάνει τον άλλον να σταματήσει, έστω και για ένα νανοδευτερόλεπτο. Και το έργο της ακριβώς αυτό κάνει. Σε σταματά.

«Πρόσεξε τη στιγμή που η περηφάνια γίνεται περιφρόνηση». Ή καλύτερα: ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ Η ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΕΡΙΦΡΟΝΗΣΗ. Με κεφαλαία.

Photo credits: Σάντυ Τσαντάκη και ΚΠΙΣΝ