Η συγκεκριμένη νέα έκδοση έρχεται με μια εξαιρετική μετάφραση να μας… παγώσει το αίμα, μέσα από τις καταστροφικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης της τεχνολογίας, και μάλιστα σε μια συγκυρία όπου η ΑΙ επελαύνει με απρόβλεπτες συνέπειες για όλους

Μετάφραση: Μαρία Εξάρχου
Εκδόσεις: Οξύ
Σελίδες: 352

Οι νέες ιδέες και οι εκάστοτε κατακτήσεις της επιστήμης και της τεχνολογίας, αποτελούσαν πάντοτε την αρχή ανακατατάξεων και αλλαγών στη ζωή των ανθρώπων. Και αυτό γιατί, ενεργοποιούσαν τη φαντασία δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ενασχολήσεις με προαιώνια φιλοσοφικά προβλήματα, ευφάνταστα ποιητικά οράματα και γοητευτικά ιστορικά αινίγματα. Η λογοτεχνία, ακολούθως, δεν θα μπορούσε -από την πλευρά της- να μην αποτυπώνει την τάση του ανθρώπου να ξεπεράσει τον εαυτό του, την προσπάθειά του να αναμετρηθεί με το απίθανο, να διερευνήσει το θαυμαστό, να κατανοήσει το παράξενο και να πραγματώσει το -φαινομενικά- αδύνατο.

Κάπως έτσι, λοιπόν, θα προέκυπτε η επιστημονική φαντασία, η οποία εντάσσεται στην κατηγορία του ευρύτερου μυθοπλαστικού τομέα του φανταστικού, όπου κεντρικό ρόλο στην πλοκή διαδραματίζουν οι όποιες πιθανές μελλοντικές ή εναλλακτικές εξελίξεις στην επιστήμη, στην τεχνολογία ή στην κοινωνία.

Ένα φανταστικό περιπετειώδες ταξίδι

Η λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας, έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα, με το πρώτο συναφές μυθιστόρημα να είναι η «Αληθινή ιστορία» του Λουκιανού – γράφτηκε τον 2ο αι. μ.Χ.. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται ένα φανταστικό περιπετειώδες ταξίδι, στο οποίο ο Λουκιανός και οι σύντροφοί του θα συναντήσουν αλλόκοτες μορφές θα ταξιδέψουν στη Σελήνη (πολύ πριν το «Από τη Γη στη Σελήνη» του Ιουλίου Βερν) και θα πάρουν μέρος σε έναν διαστρικό πόλεμο με θεόρατα εξωγήινα πλάσματα! Και, ακόμη, θα φτάσουν σε άγνωστους πλανήτες, θα κατοικήσουν στην κοιλιά ενός κήτους και θα ζήσουν έναν πόλεμο ανάμεσα σε ιπτάμενα νησιά και θα κινδυνέψουν από πειρατές, και από θαλάσσια παράξενα τέρατα.

Όπως είναι αναμενόμενο, με την «Αληθινή ιστορία» έμελλε να εγκαινιαστεί -τρόπον τινά- μια νέα εποχή στη λογοτεχνία. Και, βέβαια, μέσα από συνεχείς μεταφράσεις και αναγνώσεις -ανά τους αιώνες- το έργο έγινε γνωστό, πυροδοτώντας τη φαντασία και άλλων συγγραφέων, όπως του Ολλανδού Εράσμου και των Βρετανών Χένρι Φίλντινγκ και Τζόναθαν Σουίφτ, που έγραψε τα «Ταξίδια του Γκιούλιβερ».

Στην νεότερη εποχή, ο προφητικός Ιούλιος Βερν θα πρωτοτυπούσε εντελώς ασυνήθιστα, συνδυάζοντας επιστημονικά γεγονότα με περιπετειώδεις μυθιστορίες – στο πνεύμα του θετικισμού που επικρατούσε στα τέλη του 19ου αιώνα. Το 1863 δημοσιεύσει το «Πέντε βδομάδες με αερόστατο», για να ακολουθήσουν μερικά από τα δημοφιλέστερα έργα του, όπως το «Ταξίδι στο κέντρο της γης» (1863), «Ταξίδι γύρω από τη Σελήνη (1870), «20.000 λεύγες υπό την θάλασσα» (1870), και «Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες» (1873).

Και, φυσικά, ο ιδιοφυής Έντγκαρ Αλαν Πόε (1809- 1849) θα συνέβαλε και στη διαμόρφωση της επιστημονικής φαντασίας με το «Το ταξίδι του Χανς Πφάαλ στη Σελήνη» (1835), στο οποίο περιγράφει ένα ταξίδι στο Φεγγάρι με αερόστατο, αλλά και ο Kurt Lasswitz (1848-1910) που στο σχετικά άγνωστο βιβλίο του «Δύο Πλανήτες» (1897) εξιστορεί το πρώτο ταξίδι των κατοίκων του Άρη προς τη Γη με τη χρήση διαστημοπλοίων!

Ο «πατέρας της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας»

Σε αυτό το κλίμα έκανε την εμφάνισή του ο «πατέρας της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας» Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς (1866 – 1946), με μία οραματική ικανότητα, η οποία αναδεικνύει τα όρια μιας μελλοντικής πραγματικότητας απολύτως πειστικής. Και, πράγματι, ο Γουέλς με έργα όπως «Η μηχανή που ταξιδεύει στο χρόνο» (1895), «Το νησί του δόκτωρος Μορώ (1896), «Ο αόρατος άνθρωπος» (1897) και «Ο πόλεμος των κόσμων» (1898) θα κατάφερνε να επιβληθεί ως ένας δεινός επιστημονικός οραματιστής, αλλά και ένας σκοτεινός προφήτης κοινωνικών αλλαγών, μέσα από ιστορίες -άλλοτε απολύτως ρεαλιστικές και άλλοτε ιδιότυπα αλληγορικές- που αφήνουν πίσω τους ένα αίσθημα ιλίγγου.  Σε κάθε περίπτωση, όμως, η λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας δεν θα ήταν αυτό που γνωρίζουμε, εάν η Μαίρη Σέλλεϋ (1797 – 1851) δεν δημιουργούσε το εμβληματικό μυθιστόρημα «Φρανκενστάιν» (1818) – ένα μνημειώδες έργο πολλαπλών ερμηνειών.

Τον Μάιο του 1816 η Μαίρη Γούλστονκραφτ Σέλλεϋ και ο σύζυγός της ποιητής Πέρσυ Σέλλεϋ ταξίδεψαν στην λίμνη της Γενεύης, στην Ελβετία, για να περάσουν το καλοκαίρι μαζί με τον φίλο τους Λόρδο Βύρωνα. Ομως η αδιάκοπη βροχή ανάγκαζε τη συντροφιά να μένει μες στο σπίτι και να διαβάζει γερμανικές ιστορίες φαντασμάτων, ώσπου αποφασίζουν να κάνουν μεταξύ τους ένα διαγωνισμό με θέμα τέτοιες ιστορίες.

Ζωή σε άψυχη ύλη

Ο Λόρδος Βύρων και ο Σέλλεϋ εγκατέλειψαν από νωρίς το σχέδιο, αλλά η Μαίρη -έχοντας ως ερέθισμα μια συζήτηση γύρω από πειράματα όπου ο ηλεκτρισμός χρησιμοποιήθηκε για να προκαλέσει μυϊκές κινήσεις σε νεκρά πλάσματα- γράφει το πασίγνωστο, πρωτοποριακό και διαχρονικά συγκλονιστικό έργο της «Φρανκενστάιν». Πρόκειται για την υπόθεση ενός φοιτητή της ανατομίας και χειρουργικής, του Βίκτωρος Φρανκενστάιν, ο οποίος ανακαλύπτει πώς να δίνει ζωή σε άψυχη ύλη. Ο νεαρός επιστήμονας συλλέγει μέρη πτωμάτων, με σκοπό να δημιουργήσει ένα σώμα ανθρώπινου όντος.

Μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, το σώμα ολοκληρώνεται και το μόνο που μένει είναι να ζωντανέψει – κάτι που θα το πετύχει ένα βροχερό βράδυ, χρησιμοποιώντας τη δύναμη του ηλεκτρισμού. Το πλάσμα αυτό προκύπτει ότι είναι ένα απαίσιο, μεγαλόσωμο τέρας, με γαλάζια μάτια και κίτρινο δέρμα. Ο Φρανκενστάιν αποφασίζει να το καταστρέψει, αλλά εκείνο εξαφανίζεται και λόγω των προκαταλήψεων του κόσμου – ο οποίος αδυνατεί να το δεχτεί όπως είναι – θα μετατραπεί σταδιακά σε ένα άγριο, επιθετικό θηρίο, που προκαλεί την καταστροφή.

Η κατάσταση ξεφεύγει εντελώς από τον έλεγχο του πρωταγωνιστή του μυθιστορήματος, που αισθάνεται τρομοκρατημένος μπροστά στην απέραντη ύβρη που διέπραξε απέναντι στον Θεό – προσπαθώντας να τον μιμηθεί δίνοντας ή αφαιρώντας ζωή. Με τον «Φρανκενστάιν», η Σέλλεϋ κατάφερε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: να ξεδιπλώσει μοναδικά το κακό σε ένα εφιαλτικό, προσεκτικά σχεδιασμένο, αλλά και μοντέρνο πλαίσιο. Και αυτό δημιούργησε ένα προηγούμενο που δεν θα έμενε αναξιοποίητο. Το κακό, εδώ, συνίσταται -μάλλον απρόσμενα για την εποχή που γράφτηκε το μυθιστόρημα- στη βλάσφημη προσπάθεια υποκατάστασης της φύσης. Αλλά και στην ανίερη και αλαζονική προσπάθεια του ανθρώπου να φτάσει και να ξεπεράσει τον Θεό, με αναπόφευκτη συνέπεια την επερχόμενη τιμωρία και την κάθαρση.

Κατά τα άλλα, ο ρεαλισμός της Σέλλεϋ είναι άψογος και οι περιγραφές που δίνει καθηλώνουν τον αναγνώστη. Ανατριχιάζει κανείς αν συλλογιστεί πόσο επίκαιρος είναι ο προβληματισμός του βιβλίου στη σύγχρονη εποχή. Εδώ, οι επιπτώσεις τις επιστημονικής ανακάλυψης ξεπερνούν τις δυνατότητες του χειρισμού της και οδηγούν τον άνθρωπο σε αδιέξοδο και -εν τέλει- στην καταστροφή. Και αυτή ήταν μόνο η πρώτη φορά, που συνέβη κάτι τέτοιο. Αλλά, η προειδοποίηση δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαυγής – η λογοτεχνία είχε πράξει, από τότε, τον καθήκον της…