Με είχαν προειδοποιήσει. Αλλά δεν ήμουν προετοιμασμένη. Κι ας είχα δει το trend στο TikTok «εγώ πριν το Hamnet vs εγώ μετά», με εκείνες τις φωτογραφίες που δείχνουν πρησμένα μάτια και υγρά μάγουλα. Κι ας βιάστηκαν πολλοί να πουν ότι η ταινία της Chloé Zhao «εκβιάζει» το συναίσθημα.

Διαβάστε ακόμα: Η απάθεια έχει τον ήχο τραγανών nachos

Βλέποντας την ταινία, που βασίζεται στο βιβλίο της Maggie O’Farrell, με το ζεύγος William Shakespeare (Paul Mescal) και Agnes (Jessie Buckley) να χάνουν τον γιο τους, Hamnet, ένιωσα κάτι βαθύτερο από τη θλίψη. Ένιωσα το χάσμα. Το τεράστιο, αγεφύρωτο χάσμα στον τρόπο που πενθούν οι άνδρες και οι γυναίκες.

Οι γυναίκες στην αίθουσα ταυτιστήκαμε ακαριαία με την Agnes. Η Buckley βγάζει μια κραυγή σπαρακτική, με το στόμα ορθάνοιχτο, που έμοιαζε με εκείνη την τρύπα στο δάσος που βλέπαμε στην ταινία. Το σώμα της, που κάποτε έβγαλε ένα παιδί με ωδίνες, τώρα γίνεται το μέσο για να βγει ο πόνος. Μου θύμισε εκείνο το ανατριχιαστικό ουρλιαχτό της Όρσας στο «Μικρά Αγγλία» (γυναίκα κι εκεί, τυχαίο;).

Σύμφωνα με την ψυχολογία, οι γυναίκες είμαστε «διαισθητικοί πενθούντες». Κλαίμε, οδυρόμαστε, μοιραζόμαστε, νιώθουμε ενοχές.

Και δίπλα της, ο William του Paul Mescal. Ο άνδρας. Αυτός που φαίνεται πιο ψυχρός, πιο απόμακρος. Αυτός που έχει μάθει ότι «οι άντρες δεν κλαίνε» ή ότι «η ζωή συνεχίζεται».  Κι όμως, οι έρευνες λένε ότι οι χήροι ζουν λιγότερο από τις χήρες και υποφέρουν από περισσότερα σωματικά προβλήματα μετά την απώλεια.

Ενώ η Agnes εκτονώνεται, ο William είναι δεμένος κόμπος. Είναι ο «εργαλειακός πενθών». Δεν μιλάει για το συναίσθημα, πρέπει να κάνει κάτι. Πρέπει να δράσει. Και η δράση του είναι να γράψει. Να μετασχηματίσει τον πόνο σε τέχνη. Να φτιάξει τον Άμλετ.

Οι γυναίκες νομίζουμε ότι η σιωπή των ανδρών σημαίνει αδιαφορία. Οι άνδρες νομίζουν ότι το κλάμα μας είναι υπερβολή. Στην ταινία, αυτοί οι δύο κόσμοι συγκρούονται, απομακρύνονται, μέχρι που το θέατρο τους ενώνει ξανά.

Εκείνος λυτρώνεται γράφοντας, ξεχνιέται μέσα στην πράξη. Εκείνη λυτρώνεται νιώθοντας τον «γιο» της να ζωντανεύει στη σκηνή, αγγίζοντάς τον, καταλαβαίνοντας ότι η ενέργεια δεν χάνεται, μόνο αλλάζει μορφή. Από σώμα γίνεται πνεύμα και μνήμη.

Διαβάστε ακόμα: Η θλίψη είναι ένα πράγμα με φτερά

Βγαίνοντας από την αίθουσα, η σιωπή ήταν απόλυτη. Ούτε σχόλια, ούτε γέλια. Μόνο βλέμματα. Οι γυναίκες έκλαιγαν χωρίς ντροπή. Και δίπλα τους, οι άνδρες είχαν το βλέμμα χαμηλά. Για να μην τους δούμε βουρκωμένους. Άλλη μία επιβεβαίωση του χάσματος. Και εγώ έμεινα να σκέφτομαι έναν άλλο, Έλληνα ποιητή που βίωσε την ίδια απώλεια.
«Μήτε μὲ τὸ σίδερο,
Μήτε μὲ τὸ χρυσάφι,
Μήτε μὲ τὰ χρώματα
Ποὺ σπέρνουν οἱ ζωγράφοι

Μήτε μὲ τὰ μάρμαρα
Τὰ τεχνοσκαλισμένα·
Τὸ σπιτάκι σου ἔπλασα
Παντοτινὸ γιὰ σένα

Μόνο μὲ τοῦ πνεύματος
Τὰ μάγια! Σοῦ τὸ ὑψώνω
Σ᾿ ἕνα τόπον ἄϋλον,
Ἀπείραχτο ἀπ᾿ τὸ χρόνο», λέει ο Παλαμάς στο ποίημα «Ο Τάφος», που έγραψε το 1898 μετά το θάνατο του γιου του, Άλκη, σε ηλικία τεσσάρων ετών.

Αυτό ακριβώς είδαμε στο Hamnet. Οι γυναίκες γεννάνε το σώμα και το θρηνούν όταν χάνεται. Οι άνδρες, ανίκανοι να διαχειριστούν το βάρος της απώλειας με δάκρυα, χτίζουν «με του πνεύματος τα μάγια» μνημεία για να στεγάσουν τη μνήμη. Και κάπως έτσι, μέσα από την τέχνη, συναντιόμαστε ξανά στη μέση της θλίψης.

Photo credit: @hamnetmovie/Instagram

Creative: Ανδρέας Κωστόπουλος