Είμαι ό,τι φοράω; Είσαι ό,τι φοράς; Είμαστε ό,τι φοράμε; Και τι γίνεται με ό,τι δεν φοράμε; Mε αφορμή την έκθεση «Είσαι ό,τι φοράς» που μεταφέρθηκε από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Κρήτης στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς 138, αξίζει να σταθούμε για λίγο μπροστά σε αυτό το ερώτημα.

Διαβάστε ακόμα: Η μόδα του στέμματος

Πίσω από τα φορέματα, τα ρούχα-γλυπτά, τα παπούτσια, τις φωτογραφίες, τις εικόνες, τα installations και τις βίντεο εγκαταστάσεις που συγκροτούν τη σύγχρονη εικαστική πρόταση, κρύβονται προσωπικές αφηγήσεις και πολιτικές αναγνώσεις. Η ανάγλυφη και η επίπεδη. Η επιφάνεια και το βάθος. Το πολύχρωμο και το μονόχρωμο. Το ρεαλιστικό, το αφιλτράριστο, το «ψεύτικο» αλλά και το σοκαριστικά αληθινό.

Τέχνη και μόδα; Δεν είναι η στιγμή να επαναλάβουμε τη γνωστή συζήτηση για το τι είναι τέχνη και τι μόδα ή για το αν η μία είναι «λάιτ» και η άλλη βαθυστόχαστη. Ίσως είναι πιο ενδιαφέρον να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να ανοίξουμε τη ντουλάπα μας: τις κρεμάστρες με όσα φορέθηκαν εμμονικά και τα κουτιά με όσα έμειναν ενοχική αχρησιμοποίητα.

Η σχέση μόδας και τέχνης είναι αμφίσημη. Ρούχα και αξεσουάρ λειτουργούν ως καθρέφτες, ντοκουμέντα, σύμβολα, κοινωνικά μεμοραμπίλια. Είναι ταυτόχρονα οικονομικά και πολιτιστικά αντικείμενα, αλλά και μικρά «τεκμήρια ύπαρξης».  Τι θα πουν για εμάς οι επόμενες γενιές; Aν δουν αυτά τα σκισμένα τζιν, τα πετροπλυμένα τζάκετ, τα στενά παντελόνια σαν φόρμες για άνδρες, τα διάφανα φορέματα, τα κολάν, τα υπερμεγέθη παπούτσια και τις τσάντες με τα λογότυπα και τα λουκέτα;

Ο αγγλικός τίτλος της έκθεσης θυμίζει σχεδόν μανιφέστο: “What you wear is what you are”. Υπάρχει όμως και το τραγούδι: «Who do you think you are?» Αν είμαστε ό,τι φοράμε, τότε τι ακριβώς είμαστε; Ίσως ανοίξουμε τώρα ένα παράθυρο στον εσωτερικό μας κόσμο.  Σύγχρονη τέχνη, σύγχρονη μόδα. Γρήγορη μόδα, γρήγορες και συχνά βιαστικές ετυμηγορίες.

Τριάντα Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν ύφασμα και φόρμα όχι ως χρηστικά αντικείμενα, αλλά ως αφετηρία διαλόγου για την ταυτότητα, τις κοινωνικές προκαταλήψεις και την περιβαλλοντική ευθύνη. Μια καρδιά μέσα σε μια άλλη καρδιά. Κορδέλα από αραχνοΰφαντη οργάντζα, δύο μεταλλικοί γάντζοι, συρματόσκοινο. Ποίηση μέσα στην ποίηση. Το αφιέρωμα στη Σοφία Κοκοσαλάκη με 24 ενδύματα από 12 συλλογές. Η καταγωγή της, οι πτυχώσεις, η αναφορά στην αρχαιότητα και τον μινωικό πολιτισμό, περίτεχνα κεντήματα, όλα συνυπάρχουν, χωρίς τίποτα να μοιάζει φολκλόρ. Οι φωτογραφίες του Μπιλ Γεωργούση συμπληρώνουν την αφήγηση.

Η Vanessa Beecroft μας μεταφέρει στο 1994 με το έργο «Το Όνειρο μιας Ξανθιάς» ενώ παρουσιάζεται και το χάρτινο Airmail Dress του σχεδιαστή μόδας Hussein Chalayan. Λάδι σε καμβά, ψηφιακή εκτύπωση σε ξύλο, κοστούμια σε κρεμάστρα, πολύπτυχα κολάζ. «Κουρέλια» (2025), Ευγενία Αποστόλου. Ξεχωρίζω και το κέντημα με κλωστή DMC 5 από τον Σταμάτη Ζάννο με αναφορά σε ένα ζευγάρι παπούτσια του 1938 του Salvatore Ferragamo και τα θρυλικά «Rainbow Sandals». Η φωτογραφία του Γιάννη Μπουρνιά με τίτλο «Mandrake II», (2011-2012), σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη Παντελή Χανδρή και τον make-up artist Γιάννη Σίσκο, συμπληρώνει την εικαστική αφήγηση.

Από την αρχαιότητα το ένδυμα δεν κάλυπτε μόνο τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου. Καθόριζε τη θέση του στην κοινωνία. Ακόμη κι όταν το ρούχο απουσιάζει από την έκθεση, η γλώσσα του στιλ που προσφέρεται για αποκωδικοποίηση. Κι εμείς μπορούμε απλώς να κλείσουμε τα μάτια, να φανταστούμε διαφορετικές υφές, να συνδέσουμε το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον. Να σκεφτούμε τι κρύβεται πίσω από μια «στολή», τις τσέπες σε ένα πολυχρηστικό τζάκετ, το κολλάρο, ένα τζιν, ένα πουκάμισο με ή χωρίς μανικετόκουμπα, ένα χειροποίητο πουλόβερ.

Αν σκεφτεί κανείς ότι κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος ντύνεται περίπου 29.000 φορές στη ζωή του, προκαλεί εντύπωση ότι η επιστημονική έρευνα έχει ασχοληθεί ελάχιστα με το γιατί επιλέγουμε τα ρούχα που φοράμε καθημερινά. Η αισθητική προτίμηση έχει μελετηθεί επί αιώνες σε τομείς όπως η ζωγραφική ή η μουσική. Στη μόδα, όμως, λιγότερο, παρότι αποτελεί μια έντονα κοινωνική εμπειρία και έναν από τους πιο άμεσους τρόπους αυτοέκφρασης. Όσο περισσότερο γνωρίζει και εκτιμά κανείς την αισθητική της μόδας, τόσο περισσότερη προσοχή δίνει σε αυτό που φορά και σε αυτό που τον συναρπάζει όταν βλέπει ρούχα.

Τι άλλο βρίσκει κανείς στην έκθεση; Μνήμη και συναίσθημα. Παιδικά καλοκαίρια στην Ελλάδα. Αστική ζωή και κουλτούρα του δρόμου. Μουσική, ένταση, νεωτερισμό και παρόν. Ο ρυθμός αλλάζει μαζί με τον βηματισμό. Η σύγχρονη πραγματικότητα διαπραγματεύεται διαρκώς την ταυτότητά της. Κοινωνικές και πολιτικές μετατοπίσεις. Εφήμερα σήματα. Ίσως τελικά να ισχύει: Είμαι ό,τι (δεν) φοράω. Τα όμορφα ρούχα όμορφα καίγονται. Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα.