Μια περιδιάβαση στη λογοτεχνική πινακοθήκη του Έρνεστ Χέμινγουεϊ (1899 – 1961) σε φέρνει αντιμέτωπο με σκληρούς και ζόρικους χαρακτήρες που επιδιώκουν με κάθε τρόπο την υπέρβαση της συμβατικότητας και -κυρίως- την αναζήτηση ενός λόγου ύπαρξης μέσα από καταστάσεις οριακές και επικίνδυνες. Έτσι, οι κάθε λογής επαναστάσεις, οι πόλεμοι, οι ταυρομαχίες, η ορειβασία, το κυνήγι, το αλκοόλ, γίνονται απλώς ένα μέσον για την αμφίρροπη αναμέτρηση του ήρωα με τον θάνατο.

Διαβάστε ακόμα: Ζωρζ Σιμενόν: Σε περίπτωση ατυχήματος

Ένας ηρωικός θάνατος

Και, βέβαια, ο Χέμινγουεϊ χρησιμοποιεί τον θάνατο ως την ακραία εκείνη συνθήκη που προσδίδει νόημα στη ζωή: Την προσπάθεια, δηλαδή, να τον δεις μπροστά σου και να τον αποφύγεις, να τον προκαλέσεις και να αναμετρηθείς μαζί του και -έστω πρόσκαιρα- να τον νικήσεις. Το ζητούμενο, ακολούθως, δεν είναι η απλή επιβίωση, αλλά η αναζήτηση της αξιοπρέπειας μέσα από έναν διαρκή και επίπονο αγώνα. Με άλλα λόγια, στα έργα του Αμερικανού συγγραφέα η ζωή αποκτά σημασία μόνο εφόσον «ζεις ηρωικά», αλλά και όταν δίνεσαι με όλες σου τις δυνάμεις σε ό,τι κάνεις. Πάνω απ’ όλα, όμως, ένας ηρωικός θάνατος μπορεί τελικά να εξευγενίσει μία ζωή που -κατά τα άλλα- υπήρξε συμβατική και κοινότοπη.

Το πρόβλημα, ωστόσο, για τον ίδιο τον συγγραφέα του «Άντρες χωρίς γυναίκες» είναι ότι υπέφερε από την ανάγκη να είναι ίσος με τους αρσενικούς χαρακτήρες του, γεγονός που το επέτεινε η χρήση του πρώτου προσώπου. Σταδιακά, η ανταγωνιστική σχέση που ανέπτυξε με τις ικανότητες των χαρακτήρων του, επέφερε την πιο ουσιαστική αλλαγή στη ζωή του: Δεν τον ενδιέφερε πια να γράφει όπως ζει, αλλά να ζει όπως γράφει. Αυτή υπήρξε και η αρχή του τέλους του, της ασφυκτικής και αδιέξοδης πορείας που τον οδήγησε στην αυτοκτονία. Προηγουμένως, πρόλαβε να δοκιμάσει εμπειρίες που δύσκολα συνωθούνται σε μία μόνο ζωή: Πόλεμοι, ταξίδια, γυναίκες, πυγμαχίες, ποτά -όλα σε υπερβολικές δόσεις- από έναν άνθρωπο που προσπαθούσε μάταια να ισορροπήσει ανάμεσα στην αθωότητα και την επιτήδευση, την εντιμότητα και την υπεροψία.

«Αποχαιρετισμός στα όπλα»

Σε κάθε περίπτωση, ο Χέμινγουεϊ υπήρξε ο κατ’ εξοχήν συγγραφέας που άντλησε από τις προσωπικές του εμπειρίες για να γράψει τα βιβλία του: Ξεκίνησε ως νοσοκόμος-οδηγός ασθενοφόρου στον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνέχισε ως ανταποκριτής καναδικής εφημερίδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο που ακολούθησε την εκεχειρία, ενώ αργότερα με αυτήν την ιδιότητα θα καλύψει τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Μάλιστα, ένα από τα πλέον σημαντικά μυθιστορήματά του, το «Αποχαιρετισμός στα όπλα», βασίζεται στις εμπειρίες του από τέτοιες δημοσιογραφικές αποστολές.

Στην πραγματικότητα, η εσκεμμένα απαθής και χωρίς προσωπικά σχόλια αφήγηση του Χέμινγουεϊ, έχει τις καταβολές της στη δημοσιογραφική του θητεία, με τον συγγραφέα να εστιάζει αυστηρά -σχεδόν ασκητικά- στο ουσιώδες. Αυτή του η ικανότητα φαίνεται, για παράδειγμα, μέσα από την κλασική, πια, νουβέλα «Ο γέρος και η θάλασσα» η οποία εκδόθηκε το 1952 και γνώρισε αμέσως παγκόσμια επιτυχία. Ο Σαντιάγκο είναι ένας φτωχός ψαράς, ο οποίος για 84 ολόκληρες ημέρες δεν έχει κατορθώσει να πιάσει ούτε ψάρι. Έτσι, τα χαράματα της 85ης μέρας ξανοίγεται με τη βάρκα του απελπισμένος στον ωκεανό.

Και τότε γίνεται το θαύμα: ένα τεράστιο ψάρι πιάνεται στο αγκίστρι του. Ο γέρος προσπαθεί να το τραβήξει, αλλά αυτό αντιστέκεται. Κατάκοπος και με πληγωμένα χέρια ο Σαντιάγκο παλεύει με θάρρος δύο μερόνυχτα με το ψάρι που παρασέρνει τη βάρκα όλο και μακρύτερα από τις ακτές. Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα κείμενα όλων των εποχών πάνω στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, περνώντας παράλληλα ένα ηχηρό μήνυμα: Ο άνθρωπος μπορεί να καταστρέφεται, δεν πρέπει όμως ποτέ να νικιέται.

Αυτή ήταν η κοσμοθεωρία του Αμερικανού συγγραφέα και με αυτήν εμποτίζονται όλες οι επιμέρους ιδέες του, οι οποίες ωστόσο παρουσιάζουν (σχεδόν πάντα) έντονο ενδιαφέρον. Όπως φαίνεται και από το υπέροχο βιβλίο «Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις» όπου ο Χεμινγουέι μιλάει με ωμότητα, χιούμορ και διορατικότητα για την αγάπη, τον πόλεμο, τη δόξα, το ψάρεμα, αλλά και για την απαιτητική τέχνη της γραφής. Οι συζητήσεις του ρίχνουν φως όχι μόνο στο έργο του, αλλά και στην εσωτερική πειθαρχία και το πάθος που το γέννησαν – αυτά ακριβώς που τον καθιέρωσαν ως το αιώνιο σύμβολο της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Το σκληρό προσωπείο

Στην ουσία, ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με έναν Χέμινγουεϊ ώριμο, ευάλωτο αλλά και βαθιά στοχαστικό, που προσπαθεί να ερμηνεύσει τη σχέση του με τη γραφή και τη φήμη του. Το βιβλίο δεν είναι απλώς μια καταγραφή λόγων: είναι ένα πορτρέτο του ανθρώπου πίσω από τον μύθο, που αποκαλύπτει την ένταση, τη σιωπή και την πειθαρχία που τροφοδότησαν το έργο του. Πρόκειται για ένα πολύτιμο ανάγνωσμα τόσο για τους λάτρεις του Χέμινγουεϊ, όσο και για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται για τη λογοτεχνία ως τέχνη και στάση ζωής.
Κατά τα άλλα, ο Χέμινγουεϊ θίγει γνωστά και κυρίως άγνωστα γεγονότα από την συγγραφική του διαδρομή, ανασύρει ανέκδοτες ιστορίες, μοιράζεται τις σκέψεις του για τη γραφή και τους φίλους του από τους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής, αλλά και για τη ζωή του όταν δεν ασχολείται με τη συγγραφική δραστηριότητα. Ένα βιβλίο-ντοκουμέντο το οποίο πίσω από το σκληρό προσωπείο του Χέμινγουεϊ, αποκαλύπτει έναν άντρα «ανθρώπινο»: ταπεινό, συχνά μετανιωμένο και ενίοτε γεμάτο ενοχές…

Μετάφραση: Χρήστος Καψάλης
Εκδόσεις: Key Books
Σελίδες: 146