Είδα πρώτα τη φωτογραφία και μετά τον τίτλο. Ή ίσως το αντίστροφο. Δεν έχει σημασία. Αυτό που έμεινε ήταν η λέξη: «αγνώριστος». Ο Mickey Rourke, άλλοτε σύμβολο του Χόλιγουντ, πρωταγωνιστής ταινιών-μπλοκμπάστερ, εμφανίστηκε στα μέσα ως «αγνώριστος». Όχι για κάποιον ρόλο, όχι για καλλιτεχνική μεταμόρφωση, αλλά επειδή φέρεται να χρωστάει ενοίκιο 60.000 δολαρίων και δεν θυμίζει πια τον εαυτό που έχουμε αποθηκεύσει στη συλλογική μας μνήμη.

Διαβάστε ακόμη: It-girl: Τελικά ποια έχει αυτό το “κάτι”;

Δεν είναι ο πρώτος, ούτε μεμονωμένο περιστατικό. Πριν από καιρό ήταν ο Jack Nicholson. Αγουροξυπνημένος, με ατίθαση κόμη, φωτογραφημένος από παπαράτσι στο μπαλκόνι του σπιτιού του, στον πιο ιδιωτικό του χώρο. Η εικόνα δεν ταίριαζε με τον χαρακτήρα που έχουμε λατρέψει στην οθόνη. Δεν θύμιζε τον πρωταγωνιστή εμβληματικών ταινιών, τον χαρισματικό ηθοποιό που καθήλωσε κοινό και κριτικούς. Και η ετυμηγορία ήταν άμεση: «αγνώριστος».

Διαβάστε ακόμη: Πιο γρήγορα, πιο πολύ, πιο δυνατά;

Η λέξη χρησιμοποιείται με ευκολία, σχεδόν μηχανικά. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο συμβόλαιο ανάμεσα στο σύγχρονο κοινό που παρακολουθεί τα πάντα σε ζωντανή αναμετάδοση και τα δημόσια πρόσωπα: να παραμένουν για πάντα ίδια. Ή, ακόμη καλύτερα, να παραμένουν για πάντα νέοι, ωραίοι, δυναμικοί, αγέρωχοι, σαν κέρινα ομοιώματα από το Μουσείο Μαντάμ Τισό.

Και αν οι άνδρες κρίνονται σκληρά, οι γυναίκες κρίνονται αμείλικτα. Χωρίς υπερβολή.

Η εξωτερική τους εμφάνιση μετατρέπεται σε πεδίο δημόσιας αντιπαράθεσης. Οι κριτικές γίνονται πιο σφοδρές όταν μια γυναίκα ωριμάζει, αλλάζει, απομακρύνεται από την εικόνα της πρώτης της εμφάνισης. Θυμάμαι πρόσφατα, στην πρώτη σειρά μιας επίδειξης μόδας, να κάθομαι δίπλα σε μια φίλη, γνωστή και αναγνωρίσιμη γυναίκα. Όταν οι φωτογράφοι μάς πρότειναν να ποζάρουμε μαζί, της ζήτησαν να βγάλει τα μαύρα γυαλιά ηλίου.

Εκείνη αρνήθηκε ευγενικά. Και σχεδόν αμέσως ένιωσε την ανάγκη να μου εξηγήσει, στο αυτί, σαν να θέλησε να απολογηθεί:
«Αν σε δουν βαμμένη, λαμπερή, ξεκούραστη, γράφουν ότι έχεις “τραβηχτεί”, ότι έκανες πλαστικές και το παράκανες. Αν αφήσεις τις ρυτίδες, αν δεν κάνεις τίποτα απολύτως, αν πεις ότι αγκαλιάζεις τον χρόνο, λένε πως είσαι γριά, ότι εγκατέλειψες τον εαυτό σου, ότι είσαι χάλια. Ό,τι κι αν κάνεις, είσαι λάθος. Γι’ αυτό κι εγώ αποφάσισα να φοράω πάντα τα γυαλιά μου».

Αγνώριστη κι εκείνη, λοιπόν. Αλλά προστατευμένη.

Στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι εξίσου έντονο. Σήμερα, η εξωτερική εμφάνιση έχει μετατραπεί σε δημόσιο πεδίο απολογίας. Αδυνάτισες; Αγνώριστη. Πήρες βάρος; Αγνώριστη. Έχασες κιλά; Οφείλεται σίγουρα στο Ozempic ή στο Mounjaro. Δεν έχασες; Γιατί δεν πήρες φάρμακο; Οι ερωτήσεις δεν σταματούν ποτέ και σπάνια συνοδεύονται από ενδιαφέρον. Περισσότερο θυμίζουν ανάκριση.

Παρουσιάστριες στην τηλεόραση, ηθοποιοί, τραγουδίστριες μοιάζουν ξαφνικά δέκα χρόνια νεότερες. Και αντί να τους επιτραπεί απλώς να υπάρχουν, αισθάνονται την ανάγκη να εξηγούν: «Όχι, δεν έκανα αυτό», «όχι, δεν πήρα εκείνο», «ναι, προσέχω τη διατροφή μου», «ναι, γυμνάζομαι». Η δημόσια εικόνα απαιτεί διαρκή λογοδοσία. Απολογούνται για το βάρος, το πρόσωπο, την ηλικία, τις ρυτίδες έκφρασης, το μέτωπο που δεν κινείται, τις επιρροές από τη Nicole Kidman, που αποτελεί το απόλυτο πρότυπο για όποια γυναίκα επιθυμεί να παγώσει τον χρόνο και το συναίσθημα. Και από τους άνδρες; Ποιος δεν θα ήθελε να μοιάσει στον Brad Pitt σήμερα;

Haters θα υπάρχουν παντού, μαζί και κόλακες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Adele. Πριν και μετά. Οι φωτογραφίες συγκρίνονται ατελείωτα, τα σχόλια διχάζονται, η μουσική περνάει σε δεύτερη μοίρα. Το σώμα της γίνεται αντικείμενο συζήτησης, ερμηνείας, κρίσης. Σαν να μην της ανήκει πια.

Η εμμονή με το «αγνώριστος» αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: τη δυσκολία μας να αποδεχτούμε τη φθορά, την αλλαγή, τον χρόνο. Θέλουμε οι διάσημοι να λειτουργούν ως αποδείξεις ότι η νεότητα μπορεί να παγώσει, ότι η εικόνα μπορεί να μείνει αμετάβλητη. Και όταν αυτό δεν συμβαίνει, τους τιμωρούμε λεκτικά.

Ίσως τελικά οι «αγνώριστοι» να μην είναι εκείνοι. Ίσως αγνώριστη να έχει γίνει η κοινωνία που απαιτεί τελειότητα, αλλά δεν αντέχει την πραγματικότητα. Μια κοινωνία που κοιτάζει φωτογραφίες και ξεχνά ότι πίσω από αυτές υπάρχουν άνθρωποι που μεγαλώνουν, κουράζονται, αλλάζουν, φοράνε γυαλιά ηλίου, λυγίζουν, προσπαθούν, όπως όλοι μας.

Ο Mickey Rourke δεν πρωταγωνιστεί πλέον στις «9 ½ Εβδομάδες». Ο Jack Nicholson δεν επιμένει ότι «Καλύτερα δεν γίνεται». Το ίδιο συμβαίνει και στον χώρο της μόδας. Διεθνώς, μοντέλα όπως η Adriana Lima, που υπήρξε από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της πασαρέλας και των Victoria’s Secret shows, έχουν βρεθεί στο στόχαστρο σχολίων για το πώς δείχνουν σήμερα. Όχι για τη δουλειά τους, όχι για την πορεία τους, αλλά για το αν «θυμίζουν» την εικόνα που είχε παγώσει στο μυαλό του κοινού πριν από είκοσι χρόνια. Σαν να μην επιτρέπεται ούτε στα μοντέλα να αλλάξουν. Να μεγαλώσουν. Να αποκτήσουν άλλο βάρος, άλλη σχέση με το σώμα τους, άλλη ζωή.

Αγνώριστες; Πιο όμορφες από ποτέ.

Photo credit: Getty Images / Creative: Ανδρέας Κωστόπουλος