Αν ζούσε σήμερα η Elsa Schiaparelli ή Schiap, όπως την αποκαλούσαν οι φίλοι της, θα ήταν ήδη στο Λονδίνο. Θα είχε κανονίσει όλες τις λεπτομέρειες για την έκθεση, θα είχε ολοκληρώσει το casting των μοντέλων, θα είχε ζητήσει από τον καλό της φίλο, Salvador Dali, να σχεδιάσει τις προσκλήσεις. Θα του ζητούσε σίγουρα να εμπνευστεί από τα πάρτι που διοργάνωναν στη δεκαετία του ’30… Η φιλόδοξη έκθεση που έχει προγραμματιστεί να εγκαινιαστεί στο Μουσείο Victoria&Albert στο South Kensington στις 28 του μηνός με τίτλο «Schiaparelli: Fashion Becomes Art», δεν αποκλείεται να είναι ήδη sold-out.

Διαβάστε ακόμα: O John (Galliano) πήρε το “όπλο” του 

Αν είσαι μέλος του Μουσείου, δεν έχεις λόγο να ανησυχείς. Αλλά η μόδα πλέον έχει βρει τον τρόπο να απευθύνεται σε ένα ευρύτερο κοινό. Το καταλαβαίνεις όταν βλέπεις το ταξίδι στο παρελθόν, στις σταθερές αξίες, στους μύθους.

Και τώρα που είναι η πρώτη φορά που η Αγγλία φιλοξενεί δημιουργίες της Elsa Schiaparelli, ετοιμάζουμε βαλίτσες, έστω και νοητά, για να ταξιδέψουμε από τη δεκαετία του ’20 στο σήμερα. Και τη ματιά του σημερινού καλλιτεχνικού διευθυντή του οίκου Daniel Roseberry.

Γιατί η επιρροή της σουρεαλίστριας δημιουργού είναι παντού. Παρατηρώ τις εικόνες. Ένα βραδινό παλτό του 1937, το οποίο, σχεδίασε η Elsa Schiaparelli με τον Jean Cocteau. To φόρεμα με τα δάκρυα. Το φουστάνι-«σκελετός». Το εκκωφαντικό φούξια ή shocking pink, η απόχρωση με την υπογραφή της.  Πόσο πρωτοπόρα ήταν για την εποχή της. Δεν είναι και λίγο να έχεις βάψει μια πολική αρκούδα ροζ και την βάζεις στη βιτρίνα σου. Δεν είναι μόνο ότι της άρεσε να σοκάρει, να προκαλεί, να ξεχωρίζει από το κοπάδι, να χαράζει νέους δρόμους, να εξελίσσει το αφήγημα της μόδας, χρησιμοποίησε τη μόδα για να την θωρακίσει με τη δύναμη της τέχνης.

Μια Ιταλίδα στο Λονδίνο. Στην εποχή της γρήγορης μόδας, αναζητώ την ποίηση μέσα στις λεπτομέρειες που γίνονται ανάμνηση, αφήγηση, τρόπος ζωής. Κουμπιά που θυμίζουν χείλη, γοργόνες, άλογα, αλλά και καρότα, όπως και επιχρυσωμένες προβοσκίδες ελεφάντων. Και φυσικά μάσκες. Σαν να βλέπεις την Αλίκη στην Χώρα των Θαυμάτων σε νέες περιπέτειες.
Βλέπεις το σήμερα, τις συλλογές pret-a-porter και haute couture, και αναρωτιέσαι αν θα άρεσε στην Elsa Schiaparelli να βλέπει κορίτσια όπως η Kylie Jenner να κάθονται στην πρώτη σειρά ως σύγχρονες μούσες. Εκείνη ήθελε να σχεδιάζει πνευματώδη ρούχα, όχι απλώς όμορφα. Σίγουρα όχι με ημερομηνία λήξεως.

Ευκαιρία λοιπόν να δούμε μια έκθεση που δίνει απαντήσεις, εξηγεί συνειρμούς, απενεχοποιεί την σουρεαλιστική μόδα. Αν χρειάζεται κάτι τέτοιο. Το παπούτσι που γίνεται καπέλο, τα κόκαλα στο φόρεμα, οι καθρέφτες παντού. Γιατί η μόδα δεν είναι μόνο καλοραμμένα φορέματα, ή δεν θα έπρεπε να είναι μόνο αυτό. Θα μπορούσε να λειτουργεί σαν ένας ζωντανός καμβάς σε εξέλιξη για πειραματισμό με ουσία και όχι μόνο διάθεση για εντυπωσιασμό.

Μας αρέσει η πρωτοπορία, έχουν ενδιαφέρον οι οπτικές ψευδαισθήσεις, η τέχνη που προκαλεί ερωτηματικά και σε βάζει σε σκέψεις. Με ρούχα που φοριούνται όμως, δεν εξαντλούνται σε τάσεις, ούτε ακυρώνονται κάθε έξι μήνες. Στην έκθεση που θα συνεχιστεί μέχρι τον Νοέμβριο του 2026 στο Λονδίνο, μπορούμε να δούμε Elsa Schiaparelli και Man Ray, κούκλες βιτρίνας και σακάκια με χρυσούς φοίνικες, σπόρους από όμορφα λουλούδια στο στόμα, τη μύτη και τα αυτιά.

Έχει σημασία που η Coco Chanel την απεχθανόταν; Την αποκαλούσε «εκείνη η Ιταλίδα καλλιτέχνης που φτιάχνει ρούχα». Μπορεί τελικά να μην ήταν ένα ειρωνικό σχόλιο, αλλά κομπλιμέντο. Γιατί η Schiaparelli δεν ήταν απλώς μια σχεδιάστρια που συναναστρεφόταν σουρεαλιστές καλλιτέχνες, αλλά ήταν και η ίδια μια ξεχωριστή δημιουργός.

Τι θα θέλουμε σίγουρα να φωτογραφήσουμε και να δούμε ζωντανά; Το «τηλέφωνο-αστακό» του Dali, το οποίο, εκτίθεται δίπλα στο «ιστορικό» φόρεμα με τον αστακό, που φόρεσε η Wallis Simpson και δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τον Dalí. Αλλά και το φόρεμα με τα κόκαλα που προεξέχουν από το μαύρο ύφασμα, και πάλι σε συνεργασία με τον Salvador Dali.

Θα διαβάσουμε και τις επιστολές τους. Την αλληλογραφία της με καλλιτέχνες, φίλους, ακόμη και «παραγγελίες-αναθέσεις». Το ρούχο της Nusch Éluard, ντυμένης με Schiaparelli και ένα καπέλο σε σχήμα πετάλου, σε ξακουστό πορτρέτο του Pablo Picasso. Η ιστορία λέει ότι το συγκεκριμένο έργο αποτυπώνει τη στιγμή που η σχεδιάστρια μπαίνει στο ατελιέ κι εκείνος επιμένει να τη ζωγραφίσει αμέσως.

Θα μάθουμε (αν δεν το γνωρίζουμε ήδη) πως γεννήθηκε σε εύπορη οικογένεια στη Ρώμη το 1890. Στην αυτοβιογραφία της αφηγείται πως, ως παιδί, αισθανόταν πως ήταν άσχημη και ζήλευε την αδερφή της για την ομορφιά της. Σκέφτηκε λοιπόν να βάζει σπόρους από λουλούδια στο στόμα, τη μύτη και τα αυτιά της, ελπίζοντας ότι θα ανθίσουν «σαν ένας ουράνιος κήπος». Στα 20 βρέθηκε στο Λονδίνο, στο Παρίσι στα 30, χωρισμένη με μια κόρη, για να ξεκινήσει την καριέρα της με πλεκτά trompe l’oeil με «οπτικές ψευδαισθήσεις», όπως υπερμεγέθεις φιόγκους ή γιλέκα. Σε λίγα χρόνια είχε 400 υπαλλήλους και θεωρείτο «η σχεδιάστρια των πιο συναρπαστικών ρούχων στο Παρίσι». Η μόδα γίνεται τέχνη, η τέχνη γίνεται μόδα και η Schiap επιβεβαιώνει γιατί αστακός και μετάξι πάνε μαζί.

Photo credit: Giovanni Giannoni – Courtesy Patrimoine Schiaparelli, Paris